Farleg føde!

Som så ofte før er mat eit emne som opptek meg.  Eg har tidlegare nemnt at far min helst ikkje åt fiskeboller i kvit saus. Dette var ein direkte konsekvens av ein avlaus hest på sitt eige  utdrikningslag.  ( Her kan du lese dette https://anneaukrust.com/2014/12/31/korleis-foreldra-mine-nesten-mista-sitt-eige-bryllup/). Litt uforsiktig omgang med dyrlegesprit som eigentleg var kun til utvortes bruk gjorde ikkje saken betre, og resultat vart eit opphald på ein  månad på Oslo militære sjukehus. Her fekk han skånekost, det ville i praksis seia loff og fiskebollar i kvit saus. Han brukte å seie at han hadde ete nok fiskeboller for fleire liv!

Men det var og ein annan rett som sette han heilt ut av funksjon når han fekk den servert. Sellerisuppe! Berre han kjente lukta, vart han bleik og mintes den gongen i det militæret da heile leiren hadde vorte matforgifta av nettop, -sellerisuppe. Eg hugsar enda beskrivninga av korleis dei sprang om kapp over gardsplassen til do, og nærmast sloss for å vera fyrstemann. Doane vart praktisk talt sundrivne av vernepliktige karar med eksplosive magar!

Og i same veiva brukte han og å fortelja om eit bryllaup fra sin barndom. Det var mange gjestar, og tre bordsetningar. På slutten av andre bordsetning byrja dei frå fyrste å bli dårlege. Det gjekk begge vegar, og festen vart fort slutt! Dei svoltne i tredje bordsetning takka seg lykkeleg for at dei slapp fri, dei som hadde vore i den andre gjekk heim i venta av ei trasig natt!

Eg veit ikkje om det var i det same laget, antageleg ikkje, men det var iallefall eit par som og skulle ha eit stort bryllaup like etter krigen. Puffa ris var akkurat kome, og det var stor stas med slik moderne eksotisk mat! Sjøl om det var mange gjestar, bomma dei nok litt på bestillinga. Dei tinga 14 kg med puffa ris, og det vart nok ris for fleire generasjonar! Ein heil lastebil var det!

Når vi er inne på framand mat, så kunne far min og fortelja om ein familie som fekk ei gave av dette slaget. Det var berre det at dei fann ikkje ut kva det var. Denne gongen, for fleire generasjonar sidan, var det vanleg at det kom følgebrev med postsendingar. Denne sendinga kom frå Amerika, følgebrevet kom ei veke seinare. Utanpå pakka sto det med store bokstavar;

GIFT!

Dei som fekk ho, kunne ikkje engelsk, og las det slik det sto. Inni pakka låg det ei mørkebrun og klissete kule. Dei torde knapt nok ta i ho.

–Dæ` kæinn verra musjon, var det ein som sa.

Med dette meinte han ammunisjon. Det stokk i alle rundt bordet, og den modigaste la kula forsiktig ned i ei sinkbøtte og gjekk med stive bein  ut på jordet. Der han gjekk heilt til ytterkanten, og grov ned den giftige kula  så djupt ned han kunne,før han snudde ryggen til og beinflaug inn att. Ei veke seinare kom følgebrevet.

Likte dei den amerikanske julepuddingen?

Eg veit iallefall at ein skikkeleg engelsk julepudding ligg som ei stor kanonkule i magen, så kraftig ein kost er det. Så dei var kanskje inne på noko, familien som slapp og smake på denne kraftkosten!

God helg!

 

Publisert i Historier | Legg igjen en kommentar

Om bakvendt vekst og gamle unge!

Nå er eg og søskena mine dei eldste i vår familie. Eg sit her og skriv innlegget mitt ved skatollet som i alle år sto i stova vår i Lom. Nå har det flytta ned til Oslo, og kvar morgon eg står opp og ser det stå der, blir eg både vedmodig og glad på ein gong. Glad fordi det minner meg så mykje om min eigen oppvekst og alt som var, men og ei konstant påminning om at barndomsheimen er borte for alltid. Men gleda over det som var og minna om det, vil leve med meg i all mi tid og oppveg for vedmodet.  Og i alle sine hjarte trur eg at det barnet vi eingong var, lever side om side med den vaksne vi vart.

Det tek meg over til det eg har tenkt og skrive om i dag. Vaksne og barn, unger og foreldre. Det heiter seg at du er alltid ungen til foreldra dine, same kor gammal du er.

For nokre år sidan var eg heime i Lom. Mor mi hadde hatt eit hjerneslag, og både ho og far min var prega av dette. Det hadde gått bra, men for dei som hadde stått midt oppe i det, tok det tid å koma seg. Vi hadde ei triveleg helg med mykje latter og moro og mintes tidlegare tider. Da eg skulle reise, sa far min:

–Å, det gjorde godt med littè ungdom i huset!

Eg gjekk den gongen i mitt femtiande år.

Far min likte å fortelja om den gongen han var i praksis, og trong hjelp av eit par sterke karar. Bonden sjøl var med, han var ingen ungdom, og far min ba han om å hente inn hjelp.

–Vent litte, e`ska`hente gutungjen!

Gutungjen var ein kar som hadde bikka sine seksti år. Men det høyrer med til historia at dei tre saman var sterke nok til å fullføre oppgava!

Bror min var vel omlag ein seks-sju år, og venninna hans like gamal. Ho hadde unge foreldre, medan foreldra våre var godt vaksne da bror min vart fødd. Så det kunne vel vera ein rundt tjuge års skilnad på dei to fedrene. Den yngste faren var ein lang kar, nesten to meter på strømpelesten. Far vår var litt over ein sytti. Og det var her det gjekk litt skeis.

–Det stemme ikkje, sa bror min med overbevisning.

–Far min kan ikkje vera gamlare enn din, `n e da mykjy stuttare.

Ho såg oppgjeve på han, himla med augo medan ho sukka djupt og rista på hovudet;

–Ha` du ikkje  skjønt de`du da Bjørn Ola; at gamle folk veks nedover!

Da var igrunnen siste ordet i den saken sagt, og det gjer eg og for i dag og.

God helg!

Publisert i Historier | Legg igjen en kommentar

Tid og stad

–Limband, sa far min, vart uppfunne da døkk va´eitt år.
Det var også det året kong Haakon døydde etter å ha sklidd på eit såpestykke i badekaret. Det var iallefall det dei sa.
Eg veit ikkje noko om sannheitsgehalten i dessa utsagna, men det eg veit, er at limband er det vi i dag kallar tape, og at det har vore tre kongar så langt i livet mitt.
Når eg tenker attende, er det slik at tid og stad alltid var forbunde med ei hending, og at vi alle hadde ulike referansar. 1957 var som nemnt, og 1963 var det året eg byrja på skulen, og det var og det året Kennedy vart myrda. Og så er det alle åra der eg vart kjent med nye matvarer, eg hugsar enda min første spagetti, det var i 1965. Min første pizzabit var i 1972. Det var det beste eg til da hadde smakt, men det var berre ein liten bit til kvar! Min fyrste ordentlig suksess på kjøkenet, var ei oppskrift frå baksida av juli- månaden i kalenderen fra Coopen i 1968. Det var ein jordbæromelett, lett og luftig, med store jorbærskiver på toppen og eit dryss med snøkvit melis over. Eg kan enda hugse at dei damene som fekk denne servert, skrytte av meg, og ei av dei sa til og med;
–Ho har da skikkeleg håndlag med maten!
Mor mi, som var lei av all eksprimentering og rot på kjøkenet, sukka tungt.
–Jau, ho har nok det!

Når det kjem til stader, vart vegen vi drog når vi skulle på ferie, til med Mor og Far sine minner.  Far var alltid oppteke av ting han sjøl hadde sett, og mykje av det var dyr. Eg høyrer enda stemma hans:

–Her såg oss ulven som kryssa veigen.

Det var på Dovrefjell. Eit par mil lenger opp på fjellet, snudde han seg alltid og sa:

–Hugsa døkk moskusen som sto i veigkanten her?

Det gjorde vi.

Det som opptok mor vår, var ikkje noko ho sjøl hadde sett. Ho var meir av det dramatiske slaget. I motsetning til far vår, var hennar veg belagt med ulykker og nestenulykker, sjukdom og tragedier.  Ulykkene var alt frå småskader til dei med fatale utfall. I Rennebu var det ein sving der eit tvillingpar på ein tre-fire år hadde rasa ut i vegen og nesten treft av bilen vår. Det gjekk heldigvis bra. Det var ikkje tilfelle med ein familie lenger opp i dalen, der var det ein mann som hadde teke livet av heile familien sin, og litt seinare var det eit hus der ei ung mor hadde døydd frå heile familien sin i sjukdom.

Så kom vi omsider fram til Mormor. Ferien kunne starta, og vi kunne puste letta ut og konstatere at vi kom fram i livet utan uhell. Og her i Trøndelagen i min barndom, der skein sola alltid. Og i vaksen alder veit eg at dette ikkje er tilfelle, men slik er minnet vårt, det fargelegg og sukrar minnene våre, slik at dei blir dyrebare og skinnande til evig tid.

God helg!

 

 

Publisert i Historier | Legg igjen en kommentar

Lass anjè og folk på rømmen!

Da eg var ung, minns eg at dei gamle alltid sa;
–Alt var betre i gamle dager.
Så rista dei på hovudet og sukka;
–Denne nye tida, nei den er ikkje til å begripe seg på.
Den gongen tok eg alle slike utsagn opp i verste meining, det kjentes som om det var meg og den oppveksande slekta dei kritiserte, og eg har ikkje tal på alle gongene eg tenkte;
–Eg skal aldri bli slik!
Nå er eg omtrent så gammal som dei vaksne var den gongen, og eg kjenner at eg er ikkje fullt så streng lenger. Eg kan kjenne på lengten etter det som var, men eg trur og at eg er trufast mot mine eigne lovnader frå gamle dagar. Eg er glad i den tida eg lever i, og vonar at eg tar med meg det som var inn i den nye tida. Om eg greier det, får andre svare på, men eg prøver!
Og der er vi ved kjernen av det som opptek meg i dag;
Det som eingong var ukjent og rart, og som forandrar seg med tida.
Her om dagen kjøpte eg meg noko som vi i gamle dagar kalla steikeform, ei ildfast og rektangulær stor form. Men den heitte ikkje lenger steikeform, på brosjyra som fulgte med sto det;
Gratulerer med ny lasagneform!
Da gjekk tankane mine til ein gammal onkel som berre for eit par år sidan fekk maten tilkjørt frå kommuna. Han var ugift og budde aleine og var mest glad i den maten han var vant med. Denne dagen var det ein framand rett som sto på menyen, ein rett han korkje hadde høyrt om, eller smakt før.
Den havna bak låven saman med anna framand kost og med følgande kommentar;
–Detta va´itte mat for følk!
og så tok han ein telefon til kommuna for å seia si ærlege meining;
–Detta kan jo være helsefarlig!
Men kva var det for mat tru? Vi var nysjerrige;
–Det var noe dom kalla lass anjé, var svaret!
Men den kom ikkje frå mi form iallefall.
Så har vi og dei som er framfor tida dei lever i. Slik var det nok med denne karen. På sekstitalet var det ingen som sprang utan at det låg eit behov bak, dei sprang til noko, om dei skulle nå bussen eller liknande. Eller dei rømte fra noko! Det var vel dei som sprang fortast tenker eg. Eller om dei var med i ei konkurranse da, men det var noko anna, ingen sprang etter vegen utan grunn.
Men i Amerika var det annlein. Der jogga dei. Det tok nokre år før vi kjente til dette, og det går ei historie om amerikanaren som var ute på ein tidleg joggetur på sekstitalet ein gong. Historia er ikkje bekrefta, men den kan nok godt vera sann. Han hadde valgt ruta utanfor nokre staselege bygningar som låg i eit fint grøntområde, og skjønte ingenting da han vart gripe av to sterke karar og taua inn i eit av husa.
–Jeg ar jo den amerikanske ambassadøren, peip han med brei aksent, men det hjalp ikkje.
–Her har vi både keiser Nero og kong Nebukansar, var svaret han fekk.
–Hm, ambassadør den var ny!
Det tok ei tid før misforståinga vart oppklara, men dei var i god tru dei som trudde at han var på rømmen! Det var ikkje lurt å legge den daglege morgontrimmen med å beinflyge i området rundt Gaustad psykiatrisk sjukehus. Og ambassadøren gjorde det nok aldri meir!
God helg!

Publisert i Historier | Legg igjen en kommentar

Vett og uvett

–Døkk spør meir enn ti vise kæin svårrå, sa far min.
Vi var, som ungar flest, fyllt av undring, og vi var og like sikre på at han hadde svar på, om ikkje alt, så det meste.
Korleis visste han til dømes at vi hadde ete graslauk utan at han såg det? Og når vi kom heim fulle av alle slags historier om mange slags folk, så visste han kvar vi hadde vore.
Men av og til hadde heller ikkje han svaret klart, det var da vi skjønte at ti vise ikkje var han. Kven dei var derimot, kunne han heller ikkje svare på.
Dei einaste vise som vi kjente til, var dei tre vise menn, men det var ikkje dei, sa han.
Det var ti vismenn, og det kunne vera kven som helst av, meinte han. Hadde du samla ti slike, hadde nok dei tilsaman svaret på det meste.
Men det låg ei viss fare i det, å vera for klok. Det gjekk stadig historier om han som kunne heile telefonkatalogen for Oppland og Hedmark utanat, framleis og baklengs, og andre som hadde hovudet fyllt av liknande unyttig kunnskap. Slike folk gjekk det sjeldan bra med. Dei var for kloke og hadde bikka over som vi sa. Til kva var uvisst, men det som var sikkert, var at dei var ikkje friske. Så eg funderte i mine unge år mykje på dette.
Det låg ei stor fare i det å vera klok. Og farer, det var det nok av i min fantasi!
Eg var glad i å lese, men det var heller ikkje ubetinga bra. Vi hadde alle høyrt om han som las seg fra vett og forstand. Den balansegangen skulle visstnok vera hårfin. Og prat om hårfin, det var dei klokaste som mista håret. Til meire vett innanfor, til større fare for at håret datt av. Eg kan enda hugse kor eg skvatt den gongen far min viste fram ein byrjande måne;
–Det ser ut te at e´bynda å bli vaksen, sa han.
Men som eg sa, han visste og skjønte mykje, far min, og fekk lirka ut av meg kva eg gjekk og bekymra meg for.
–Du ha nok misforstått, dæ æ umvendt!
Så ramsa han ut av seg namn etter namn på flinke karar med stort vett og lite hår. Og sunne og friske var dei alle saman!
Eg kunne puste letta ut, og nok ein gong konstatere at, han hadde svaret på det meste! Så da trong eg ikkje å engste meg!
I dag er eg gift med ein som har lite hår, og er godt fornøgd med han! Det vil som regel gå bra!
God helg!

Publisert i Historier | 2 kommentarer

R, L og vaskeromssluk!

Testing er eit ord som betyr noko heilt spesielt for oss som voks opp på 60-talet. Det hadde ingenting med produkttester eller forskning å gjera, nei det var den store testen alle tok året før dei byrja på skulen. Skulemoden kalla dei resultatet av testen. Ikkje alle besto, og det kunne vera ulike grunner til det. Nokre var ikkje modne nok i hovudet, andre i skrotten. Det var dei som var for stutte og nådde ikkje ned på golvet med føtene når dei sat ved pulten. Torunn tvillingsyster og eg kom igjennom testen, sjøl om ho Torunn ikkje greidde å si R enda.
–E´ hal ikkje glønfalge.
Vi skulle teikne huset vårt, og det var da ho skulle lage plena utanfor huset, at ho oppdaga kva farge som mangla i skrinet.
Så da vart det timar med logopeden, eller mopeden som vi trudde han heitte. I slutten av fyrste klasse satt R`en på plass, og mopeden kunne konsentrere seg om dei som sleit med andre bokstaver eller som stamma.
Eg hadde lært meg å si R nokre månader før testinga.
Far vår sto ute på gardsplassen da Torunn kom springande i ein vill fart, medan ho ropte;
–Fal, Fal ò Anne kæin si L-L-L-L!
Og femti meter lenger bak, nede ved Lykkjagrinda, let det;
–R-R-R-R, der eg kom for eigen motor så spyttskya sto ut av munnen på meg!
Eldri, veslesyster vår, hadde ikkje slike problem. Men ho var ekspert på ein heller sjeldan lyd, ingen bokstav var det, men ho kunne herme etter sluken på vasken i vaskerommet. Ein skikkeleg ekspert var ho, og eg har ikkje tal på alle gongene ho måtte stille seg opp i vaskeromsdøra og herme etter sluken. Vasken vart demonstrert først, og så var det hennar tur! Grav alvorleg sto ho der, og laga lyder som var heilt lik den som vasken kom med. Eg øvde og øvde på det same, men det hørdes ut som ein rasande katt!
Det er rart å tenke attende på, særleg på ein dag som denne, da huset i Presthaugen har gått til ein annan. Men det er ungar i den familien, og vasken er frameis den same, så kanskje kan det koma nye folk som kan lære seg å herme etter den.
God helg!

Publisert i Historier | Legg igjen en kommentar

Skilpadder og apekattar!

Far min kunne alt om svin. For i hans dyrlege-praksis, var det flust av slike! Det var,som han sjøl sa, ingen stad i heile landet vårt der det fantest fleire grisar i forhold til innbyggartalet enn i han sitt distrikt!
Når det kom til meir eksotiske dyr, var han på ukjent mark. Han var skeptisk til at folk tok dyr frå andre kantar av verda og skipa dei hit opp i det kalde nord. Når det vart prat om dette emnet, høyrte vi alltid om ein familie i Oslo som hadde bestilt heim eit slikt dyr. Dei hadde gått lei av vanlege katter, og bestemt seg for at ein apekatt var tingen. Dei henta dyret på havna. Han kom i ei trekasse, og i bilen på veig til sin nye heim, krafsa han og klorte i kassa, og laga ein fælandes leven! Vel heime, tok dei av lokket, og ut spratt den eksotiske katta! Det skulle gå fire dagar og tre heile netter før ein av familiemedlemmane fekk tak i eine bakfoten på dyret og fekk han ned i kassa si. Da var heile huset rasert, ikkje ei heil gardin fanst att, og golvet var fullt av knuste ting! Apekatten vart sendt attende, forhåpentlegvis til meir kjente og trygge omgjevningar!
Ein annan gong kom det ein mann med ei sjuk skilpadde som han ville at far min skulle hjelpe over til dei evige jaktmarker. Far min foreslo hoggerstabben, og la skilpadda oppå den. Så klødde han henne på skalet så ho skulle stikke fram hovudet. Men det var som om dyret visste om at det kom til å koste henne livet. Ho berre vart i skalet sitt.
— Oss går upp tråppe og ser om `o Aase har litte kaffe og någgå å bite i mæ oss leigg ein slagplan, sa far min, og sette skilpadda ned på marka så ho ikkje skulle dette av stabben og slå seg ihjel.
–Ho kjøm ikkje langt, sa han, for som alle veit, er ikkje ei skilpadde særleg snøgg av seg.
Da dei kom ned att, var ikkje skilpadda å sjå ein einaste stad. Ikkje da, og heller ikkje seinare. Om ho hadde kome seg over til den andre sida på eigen hand, det fekk vi aldri veta. Og ei skilpadde kan etter kva dei seier, bli over 200 år gamal! Så kanskje den gøymer seg i Presthaugen ein stad enda, det er ikkje godt å seia!
Skulle du finne ho, så gje meg beskjed!
God helg!

Publisert i Historier | Legg igjen en kommentar

Presthaugen

Vi var litt som Robin Hood, vi ungane som voks opp i Presthaugen. Ein stor skog var vårt revir, og her kunne alt skje! I den store skogen fanst det gamle, store og små hus med historier men utan folk. Det var folkemuseet i Lom. Nokre historier dikta vi opp, andre var kjente. Vi kom oss inn i dei fleste bygningane, sjøl om dei var avstengte. Eg kan enda føle kjensla frå fyrste gongen eg klatra opp på taket i Olavsstuggu, og sleppte meg ned gjennom pipa slik at eg sto i det same rommet som Olav den heilage hadde sove i for litt over tusen år tidlegare!
Det var her vi og med spader og ei utruleg ståpåvilje prøvde å grave fram fortida. Det skulle finnast eit hov frå førkristen tid i Presthaugen, vi visste omtrent kor, og hadde det ikkje vore for at telen enda sat i jorda, så hadde vi kanskje lykkast med å spa opp ein hedning eller to!
Vi var ein stor ungeskokk, og eg veit at alle vi som voks opp der, kjenner nesten kvart eit tre og kvar ein stein.
Om sommaren bygde vi barhytter og leikte gjømsel. Vi leikte røvar og politi, og utedassen i Lykkja var fengsel. Den kunne stengast frå utsida. Vi grov opp skråningar og laga bilvegar til leikebilane våre, som små jordrotter satte vi spor etter oss flekkvis i heile skogen. Ved museet fann vi klebberstein som vi brukte å skrive og teikne med, den var omtrent så mjuk som krit.
Vi låg på lur og spionerte på turistar som i storblomstra skjorter og med kamera på magen, gjekk rundt og sa Wow og Marvellous og sannsynlegvis var etterkommarar av andre folk som hadde budd i gamle hus som likna på nokre av dei minste husa i skogen. Desse hadde hundre år tidlegare på emigrert over det store havet til ei ny og betre framtid.
Ein gong hende det noko riktig spennande! Mange av oss fantaserte om å bli detektivar når vi vart vaksne, og så skjedde det store!
Det kom ein mann med langt hår og skjegg som slo seg ned i eit av husa. Vi spionerte andelaust på han i fleire dagar, og fantaserte om kven han var, heilt til han gjorde opp bål innandørs! Da sprang vi til lensmannen i flokk og følge, og mannen vart borte. Alt som var att etter han, var ein svart flekk på golvet etter bålet. Og sjølsagt alle historiane om han som vi dikta i hovuda våre. Men løysinga på mysteriet rundt mannen, den fann vi aldri svaret på. Ingen av oss vart detektivar seinare i livet heller.
Men vi var «skogens voktere», og levde som seierherrar og redningsmenn etterpå!
Det var i Prestahugen at vi smugrøykte for fyrste gong. Vi stjal sigarettpapir fra foreldra våre, og brukte mose som tobakk. Å, så store og frigjorte vi kjente oss der vi sleikte vi på limet og rulla saman sigaretten som om vi var vaksne folk. Og så vart vi oppdaga og måtte gå den lange vegen frå heime og ned i haugen, fram og attende med 10 bøtter vatn for at det ikkje skulle bli brann etter oss, det var iallefall det ho sa, Mora til guten som tok oss på fersk gjerning!
Da følte vi oss ikkje mykje vaksne nei!
Om vinteren lagde vi lange tog av sparkane våre og susa nedover bakken og ned i Lykkja, som låg nedanfor Presthaugen. Det gjekk bra heilt til vi runda svingen etter grinda. Da gjekk toget alltid frå kvarandre, og vi trilla, saman med sparkane våre, nedover skråningen ved sidan av vegen som små innpakka baller, og landa nede på flata i eit sannt virvar.
For det var det vi var, godt innpakka. Det var ofte kaldt, og tvillingane i Lykkja, Marit og Malla, hadde ei mor med strikkemaskin. Ho strikka lag på lag med vinterklede, og da vi var riktig små, var det Mor mi som måtte hjelpe dei av og på med kleda når de kom til oss for å gå på do. Det hadde seg nemleg slik, at dei hadde utedo, medan vi hadde vassklosett. Og alle vi fire tvillingjentene misunte det andre paret doen deira. Naturleg nok drog vi til dei sommarstid for å gå på do, slik som dei kom til oss når det var kaldt. Eg hugsar enda som eit av mine første minner, at Torunn syster og eg, tidleg ein maimorgon med ei vårstor og susande elv og fuglesong som akkompagnement, halsa nedover vegen til utedoen i Lykkja med far vår etter i fullt firsprang. Vi hadde rømt nedover bakken i eit nødvendig ærend.
Det er vedmodig å tenke attende på, og ei rar kjensle å sjå vårt barndoms paradis på Finn.no. Huset skal selgast, men alle gode minner har vi, vi som levde vårt liv i den store skogen. Og så kjem det nok nye generasjoner med småfolk som vil kjenne seg slik som vi gjorde, småkongar og dronninger av Presthaugen! For om alt anna forandrar seg, så er den omtrent likeeins som da vi sprang rundt der, for ein vel 50 års tid sidan!
God helg!

Publisert i Historier | Legg igjen en kommentar

Korleis foreldra mine nesten mista sitt eige bryllup!

Tida vart for knapp till ein ny blogg denne veka, så her kjem ein gammal ein; eg vil ikkje svikte lesarane mine, eit nytt innlegg kvar fredag veit du!

Far min vart fødd og voks opp på Sygard Aukrust, fire kilometer opp for Lom sentrum, i retning Bøverdalen. Han var son nummer to, og måtte finne seg sitt eige levebrød, storebroren skulle ta over garden. Etter endt folkeskole gjekk han på framhaldskule, han trengte eit ekstra år på å vekse inn i storebror sin konfirmasjonsdress. Han var så liten av vekst dei første femten åra.

Han var så glad i alt som voks, så han hadde tenkt seg ei framtid som gartnar. Ein sommar kom det ein gardskar til Sygard som hadde realskulen. Han kunne syngja ”O Tannenbaum”, og far min fann ut at han og hadde lyst til å lære seg eit framandspråk. Slik gjekk det til at han vart realskuleelev. Det vart starten på ein skulegang som enda med at han vart dyrlege.

Som student på Veterinærhøgskulen i Oslo, hadde han svært dårleg råd. For å spe på studielånet, sat han oppe om netene og skrapa kjøt av dyreskrottar. Skjelletta skulle brukast i undervisning.

Han budde på hybel hos eit ektepar i Christies gate. Kona i huset var enke og oppattgift. Første mannen hadde vore sjømann, og ho spelte ”en sjømann elsker havets våg” om att og om att på grammafonen, kvar bidige dag. Til mannens store fortviling. Han fann trøst i flaska. Den delte han med hunden sin. Når mannen drakk, fekk og hunden ein dram. Begge vart like alkoholiserte, og begge fekk abstinens på likt når det vart lenge mellom kvar dram.  Når mannen og hunden drakk, ommøblerte kona. Kvar dag. Ho flytta rundt på stolar og bord, heilt til ho vart fornøygd.

Når ho vart ferdig, sa mannen;

”Kan vi ikke ha det slik noen dager da, Amanda”?

Det varte helt til neste dag. Da starta heile seansa oppatt, og slik gjekk dagane for dei.

For far min var det heller skralt i kosten. Det gjekk bokstaveleg tala på vatn og brød. Han gjekk på Bergans kjeksfabrikk og kjøpte sundslegne bokstavskjeks for ein billig penge. Ja, det var faktisk den billigaste maten som fanst.

Men det var ein einsidig kost, og hadde han ikkje møtt mor mi, så hadde han vel enda opp med mangelsjuke!

Ho var nemleg sjukepleiar og tok han med til søsterhjemmet der ho spanderte middag på han.

Han fridde til mor, og dei bestemte seg for å ha eit stille bryllaup  i Oslo, med berre forlovarar til stades. Far var beskjeden, store lag der han feira seg sjølv, var ikkje noko for han.

Men om bryllaupet skulle være lite, så ville kameratane hans arrangere eit gildt utdrikkingslag for han.

Og gildt vart det, det vart eit lag som ingen av dei gløymde, og som resulterte i at far min aldri meir i sitt liv åt fiskebollar i kvit saus!

Han var på denne tida akkurat ferdig på veterinærhøgskulen, og han var i militæret, nærare bestemt i Ryttarkompaniet. Denne kvelden var dei langt inne i skogen på manøver. Dei låg inne i teltet og hadde skjenka seg godt med utspedd seksognitti prosent sprit frå apoteket. Men far min skulle gifta seg neste dag, og måtte ned til Eidsvoll stasjon for å ta nattoget til Oslo, så han vann å kome til kyrkja i rett tid.

Dette var ei stille og snøkvit novembernatt. Månen hang stor, blank og lubben på himmelen. Trea var tunge av snø, og ikkje ein lyd høyrdest.

Kameratane til far min var nok litt uoppmerksame, godt døyvde av eit dugeleg spritinntak. I farten gløymde dei å sette bisselet på hesten.   Dette var ein gamal gamp av det meir vondskapsfulle slaget, og far hadde ikkje før fått sete seg på sleden før det barst gjennom skogen i full galopp. Ferda gjekk i ein faderleg fart mellom treleggane i måneskinet, og far min klora seg fast etter beste evne. Tilslutt enda turen oppetter eit grantre, og far min vart slengt av sleden så det song. Han slo seg noko forferdeleg, og sleit seg med nød og neppe ned til toget. Han kom gul og blå og forslått til den ventande brura, men dei vart nå gift i Gamle Aker kyrkje. Middagen på hotell Viking med forlovarar kom han seg og igjennom, sjølv om matlysta var heilt borte. Så drog dei heim til foreldra sine på begge kantar. Far sto løpet ut, men da han kom attende til Oslo, var det slutt på kreftene. Her vart han så dårleg, at han vart  innlagt på Oslo militære hospital med ein gong.

Her vart det konstatert magesår, som han, i følge han sjøl, hadde slått på seg den siste natta som ungkar. Han låg fleire månader på sjukehuset og åt loff og fiskebollar, skånekost for ein sår mage.

Så etter rehabilitering og dimming frå militæret, gjekk turen til Lom og dyrlegegjerninga.

Her starta han privatpraksis. Den gongen var det kontant betaling. Far min var ingen forretningsmann. Han kjente folk og tok betaling etter skjønn. Var det stader der det var ekstra trong økonomi, hendte det seg at han tok betaling av anna slag. Om  hausten, i kalvinga, vart frysaren fylt opp med råmjølk. Vel var vi glade i kalvdans, men når det lei utpå andre månaden med kalvdans dagleg, vart det nok, sjølv for oss.

Seinare gjekk betalinga over til banken, og folk fekk ein giro.

Eg spurte eingong far min kva han gjorde om folk ikkje betalte.

”Da senda e` ein giro til”, sa `n far.

”Ja, men kæ` um døm ikkje betale da, da”?

”Da riv e` sund rekninga, for da vil døm aldri betale”!

God  helg til alle som les bloggen min!

Publisert i Historier | 4 kommentarer

Julebakst!

Mor mi bakte av plikt. Ikkje av glede! Det er ikkje noko ho ville vore lei seg for at eg har sagt, det berre var slik, og ho var den fyrste til å tilkjennegjeva at ho ikkje var glad i matstell.
–Kåffår e det så flott å bake haugvis av småkaka te`jul, for så å mat føggeln med dæm te påsk?
Far min derimot, han bakte frivillig, -når han hadde tid! Mor mi si slekt åt mest brødmat. Far min si slekt var matglade, og utruleg flinke på kjøkenet. Dei var glade i det morsslekta mi kalla kokamat, med eit lite spark til dei som brukte tid og krefter på å koke mat til lite nytte når dei kunne bruke tida si til andre saker! Morsslekta mi var for det meste magre, medan dei på farssida mi med nokre unnatak, var i godt hold!
Juleforberedingar og kalving, ja dei kjem samstundes i førjulstida, så i min barndom smakte far min på deigen i farten før han for ut til neste kalving! Men etter at han vart pensjonist fekk han utfolde talentet sitt, og ho Mor overlot baksten til han med glede! For ikkje å prate om alle på aldersheimen, som fekk gleda seg over far min sine avletter!
Og eg voks opp og vart vaksen og fekk min eigen familie, og skulle bake til jul, og oppdaga at alle kakene frå barndomen min, dei hadde ikkje noko namn! Men eg har jo laga julebakst som folk har ete!
Men ved hjelp av internett, gode vener og litt sunn fornuft så kjenner eg namnet på dei fleste! Det var kanskje ikkje slik med karen som i min barndom på Loar skule kom heim med ein pose full av scones som han hadde bakt på skulekjøkenet. Stolt ga han den til faren sin, som hadde følgande kommentar;
–Ha du låggå detta på sløyden?
Eg bakar med glede, og minnest både Mor og Far med respekt og glede for at dei var akkurat det dei var,-med og uta matglede! Og så veit eg at i mitt stille sinn, har det forma meg, og gjort meg til den eg er, og sett meg i stand til å bake litt til jul, nok til å kose seg, men for lite til å bli stressa! Så minnest eg dei to, og eg kan enda ikkje forstå at akkurat dei var mine foreldre, ulike som dei var, men av og til kan to motpolar møtes, og bli til eit flott fellesskap!
God helg!

Publisert i Historier | Legg igjen en kommentar