Min krigerske mor

Eg skreiv om ho Mor i forrige innlegg, ho Mor som var så oppteke av krigen og levde med den heile resten av sitt liv. Eg trur at det er vanskeleg for oss som lever nå, å forstå kva dette gjer med deg. Mor mi si mor, altså mi Mormor, hadde gjennomlevd to verdskrigar, og var om mogleg enda meir oppteke av kva ein krig gjer med folk. På syttitalet, da debatten om fri abort delte landet vårt i to, var ho Mormor klar i si tale:

–Det e bedre å ikkje veksa opp enn å døy i krig!

Så til færre fødde det var, til færre soldater som kunne dra ut i krigen.

Det var vel det mest uvanlege argument for fri abort, men det var hennar sitt argument. Og det sto ho fast ved.

Men attende til krigen.  Ho Mor redda livet til bror sin, og kanskje resten av familien ein gong. Snodig nok fortalde ho oss aldri det, og eg tenker at det har med at ho, på tross av sin ubeskjedne væremåte og til tider rett fram, iallfall i Lom, var ganske bluferdig.

Uansett, onkel Ola, bror hennar, var ein liten oppfinnar og flink med alle slags tekniske dupedittar. Han skrudde frå kvarandre alle slags tekniske innetningar som hadde slutta å virka, ein tusenkunstnar var han. Han kunne gjenopplive tause radioar og lamper som hadde sløkt.

Men så kom krigen, og alle radioar  vart forbode å ha i hus. Så radioane gjekk under jorda saman med reperatøren. Men dei fanst i det skjulte. Og dei vart farlege. Vart du oppdaga med ein radio, var det einsbetydande med at du vart teke til fange, og med ei svært uviss framtid. Ikkje alle slapp frå det med livet.

Så denne radioen, den som nesten heldt på å setje livet til min onkel Ola Skaugen og familien hans, var ein radio som var gøymd under ei bru. Det gjekk bra heilt til vårflommen kom og fossa over radioen, som i sin tur vart frakta opp til onkel Ola, tusenkunstnaren.

Han skrudde den frå kvarandre og la den til tørk utover ein stol, i alt sitt mangfold av store og små delar.  Dei var godt og vel opptørka og klar for å skruvast saman da det banka på døra i første etasje. Hardt og lenge.

–Bitte öffnen!

Vær så snill å opne. Høflege var dei iallfall, tyskerane!

Her var gode råd dyre! Soldatane dundra opp trappa og inn i gangen der Mor og familien hennar budde på to rom. Foreldra sov på rommet som dei brukte til kjøken, Ola og mor på rommet tvers over som var kombinert stove og soverom til ungane. Og det var på dette rommet radioen låg på ein stol til tørk, den som kunne ødelegge livet til dei alle.  Onkel Ola treiv stolen bak døra og ho mor, ho vrengte av seg til ho sto i berre underkleda. Soldatane slo opp døra og fekk sjå ho Mor, tretten år, bleik og livredd og nesten avkledd.

–Entschuldigung Fräulein!

Like høflege! Døra vart smelt att og familien kom frå det med både liv, helse og framtida i behold!

Og eg er sjølsagt glad for det, saman med alle mine syskenborn og etterslekta etter både ho Mor og han onkel Ola. For så tilfeldig kan livet koma og gå, og livet gjentek seg og. Dette er eit par generasjonar sidan, og vi har levd trygt i alle år sidan i vår vesle del av verda. Og vi skal vera  uendeleg takksame for det, ikkje alle i vår verd har det slik som oss. Vi vann i dette lotteriet som er å leve her og ikkje frykte for livet sitt. Ikkje alle har det slik. Så min hjertesak og eit ord for helga; vær takksame og audmjuke for at akkurat vi er heldige, men tenk og at det finst andre som ikkje er . Tenk på dei, og la oss ikkje bli likegyldige, men gjera det vi kan, anten i nærmiljøet med å skapa gode haldningar, eller å ta kontakt med dei som kjem til oss, nettop frå krigen.

Så da; god helg alle saman!

 

Publisert i Uncategorized | Legg igjen en kommentar

Tider som gjentek og forandrer seg…

–Under krigen, sa ho Mor, da måtte vi ta det vi hadde og gjera det beste ut av det.

Det kjentest litt urettferdig, for det kom kvar gong eg hadde lyst til å svinge meg litt på kjøkenet og bruke ingrediensar som du måtte kjøpe, slike som ikkje fanst i matskåpet heime.  For både ho og far min, var i mine augo, håplaust gammeldagse når det kom til matlaging.

–Er det någon meir enn salt og peppar her da tru? brukte far min å si før han stakk gaffelen i mine eksperiment.

Og når sant skal seiast, var det nok eit og anna som gjekk skeis innimellom, så det var vel til tider ein velretta skepsis. I tillegg vart han med jamne mellomrom utsett for Mormor sine ulykker i matvegen. Desse kom av at ho utvikla eit stadig dårlegare syn, og kombinert med at alt skulle skje i ein faderleg fart, gjekk det av og til ei kule varmt. Det mest vanlege var å skifta om på sukker og salt, og det hende og at ho brukte mistok pepar og kanel. Eller som den gongen ho skar over ei sitronsaftflaske, desse gule plastikkflaskene som var forma som ein sitron. Ho sagde og sagde, til den delte seg i to så sitronsafta spruta i alle retninger.  Ho slepte kniven rett ned så han sto i golvet, og skreik av full hals;

–Dykede for ein seig sitron. Å så saftig da!

Kalenderen frå Lom coop hang på veggen til mi glede og inspirasjon, kvar månad hadde ei spennande oppskrift, og til Mor si forargelse. Og når sant skal seiast, så var det ho som fekk ryddinga etter meg. Ho venta ikkje til eg var klar, og det var venteleg heller ikkje etter hennar standard!

Men som sagt, under krigen, da var det andre boller.   Ho Mor kom stadig attende til dei åra,  og som far min sa med eit lunt smil;

–Du æ så krigersk du Aase.

Og ho fortalt om erstatningskaffe og at dei steikte maten i tran. Ho kunne beretta om mangel på sukker og smør,  og kunne mane fram eit kosthold som fekk oss ungar til å grøsse.  Det var ikkje ofte ho prata om mat, ho Mor. Ho var ein av dei minst matglade eg nokon gong har kjent. Men krigsmaten, den kom ho stadig attende til. Stakkars ho Mor, alle i familien hennar var umåteleg glad i mat. Ho kjempa ein tapt kamp. Eg kan enda høyre ho;

–Kåffår går det itj an´ å ta ei enkel brødskiv?

I dag kan eg forstå, at ho stundom vart lei. Ho hadde fleire bordsetjingar. Først var det oss ungane. Så, iallfall om vinteren, hadde vi ofte ein veterinærassistent som budde heime, og skulle ha mat. Tilslutt kom han Far etter ein lang dag ute i praksis. Da hadde middagen stått i varmeskapet nederst i ovnen og tørka godt og grundig inn.  Og ho mor rydda av og på bordet for kvar ein som kom.  Nå er dette minner, og det er vel ingen som brukar varmeskap meire heller. Men det var ei tid som ikkje kjem att, og for ungane mine var det gamle dager. Og dei har alltid elska å høyre om barndommen min, slik som vi sat i sofakroken og høyrde om krigsmat og heimlaga fotballar og alle slags raritetar som var gått ut av vår tid. Og slik gjentek det seg, generasjon for generasjon, og det er noko fint i det!

Ha ei riktig triveleg helg alle saman!

For den som har lyst til å lesa meir om kokkekunstane i Presthaugen, legg eg ved ein link til eit tidlegare blogginnlegg, eit av dei aller fyrste.

Små kokker i Mors kjøkken!

 

 

Publisert i Uncategorized | 2 kommentarer

Marias sorg

Mannen min og jeg har funnet en ny restaurant på Tinos der vi har hatt leilighet i over 10 år, og feriert mer eller mindre i 25 år. Her kjenner vi mange folk, og det er mange som også kjenner oss. I de årlige håndskrevne arkene med fellesutgifter for alle leilighetene i borettslaget, står vi ved navns nevnelse som O Norvigos, altså nordmannen.  Vi får arket på døra av borettslederen, som er nabo og fetter av en av våre beste venner her på øya. I bytte får han en konvolutt med euro med vår del av utgiftene.  Vi er kjent som de som alltid betaler i tide.

Men tilbake til den nye restauranten. Den var ikke ny for oss, vi har vært her hundrevis av ganger før, men da med andre eiere. Den første eieren var broren til mannen til Mia fra Flekkefjord, som vi kjenner. Etter han kom, Mattheos, som vi ble godt kjent med, og som benyttet enhver anledning til å skåle med oss i raki, den lokale hjemmebrenten, bare vi gikk forbi. Kona var streng, og han hadde sikkert ikke vondt av det, men når vi kom, gode kunder som i var, sa hun ikke noe.  Han tok alltid en ekstra en som han ba Leif Arne bestille til seg selv, og så drakk han den den når kona snudde ryggen til.

Så var det ei kort periode med Flora og Nikos, hyggelige de også, og god mat har det alltid vært på den lille tavernaen. Men den ligger litt uveisomt til, du må inn i ei bakgate, og folkestrømmen går motsatt vei, ned til havna. Så Flora og Nikos ga seg etter et par år.

Nå er det Maria som råder grunnen. Hun er ei stor og ferm dame, og når hun presenterer maten sin, er det med ekte kjærlighet og entusiasme. Hun skryter uhemma av seg sjøl og det hun lager, og er så befriende gresk og usjenert! Det er noe av det jeg elsker med å være her. Rausheten og gjestfriheten og fraværet av noe vi kanskje kan kalle korrekthet? ikke vet jeg, men det jeg vet er at da vi gikk til Maria til lunsj i går, så skjedde følgende;

–Velkomne skal dere være,

hun møtte oss i en skinnende rød overdel og med et strålende smil.

–I dag har jeg såå mye godt, bare hør.

Hun dumpa ned med et brak ved siden av oss på bordet og ramsa opp alle rettene, samtidig som hun diskuterte med seg selv om hvilken som var den beste. Hun ble ikke helt enig med seg selv heller, men etterhvert kom vi nå i fellesskap fram til en meny. Og det var da det kom, det hun brente inne med;

–Hva dere enn gjør, så hold ved hverandre og bli gamle sammen om Gud vil!

Slik sa hun det rett fram, før vi fikk hennes historie. En historie som handlet om henne og mannen, mannen som hun av og til var så sint på at hun ønsket han ut av huset og langt vekk, og andre ganger elsket av hele sitt hjerte. En mann som for fire år siden ble lagt inn til en rutineoperasjon som gikk så forferdelig galt.

–To dager før han døde, sa han til meg at om Gud ville beholde han på jorda ei stund til, så ville han gifte seg med meg på nytt med det samme han kom ut av sykehuset.

Men Gud ville det ikke slik, og mannen hennes døde.

På dette tidspunktet var både hun og jeg gått i oppløsning, tårene rant og tiden sto litt stille. Da klappet Maria i hendene, og sa:

–Gled dere på min nye oppfinnelse, grilla grønnsaker lagt lagvis i hjemmelaga kjeks fra Arnados, en landsby på Tinos.

Maten kom og svarte til forventningene. Og Maria pusla rundt oss hele tiden. Før vi gikk, takka jeg henne for at hun hadde delt historien sin med oss. Det var veldig trist at mannen var død, men vi var enige om at så lenge andre kunne få en påminnelse om hvor skjørt livet er, og at man ikke skal ta hverandre for selvsagt, så ga det en bitteliten mening i at hun hadde mistet han så alt for tidlig.

Så det var det jeg også vil dele med dere i dag; ta godt vare på hverandre! Ha en fortsatt fin sommer, det kommer muligens litt mer her Kykladene! Skal være her et par uker til, og mye kan skje!

 

 

 

 

 

 

 

Publisert i Historier | Legg igjen en kommentar

Brett ut…

og bøy helt tilbake!

Mormor snøfta orda ut og rista på hovudet  med eit engasjement og ein moralsk indignasjon som fekk flassa til å drysse ned på den mørke jakka, og gebisset til å skrangle i munnen så ho måtte fram med tungespissen for å smekke det på plass att.

Det var ikkje kva som helst vi prata om. Vi ungane skjønte vel eigentleg ikkje kva ho var så opprørt over. Far vår skjønte, men prøvde å gjera slik at vi ikkje skulle forstå, og mor vår? Ho brydde seg vel eigentleg ikkje heilt. Og  Mormor som starta det heile? Ho skjønte ikkje at ingen eigentleg ikkje skjønte. Forvirra? Eg har ikkje problem med det. Som eg har sagt før, alt til si tid, men i dette ligg det og at ulike generasjonar tolka tida slik dei vil. Eller ikkje eigentleg. Mormor misforsto, Far vår skjønte det, men om han forklarte kva ho misforsto, fekk han eit forklaringsproblem. Mor mi såg alt og klok som ho var, melde ho seg ut. Vi var for unge og såg ingenting, men nå, femti år seinare, ser eg det, klart og tydeleg og med eit lite hjartesukk;

Ikkje gjer ting verre enn dei er!

Men kva var det ho Mormor var så opprørt over?

Det var dei nye og fyrste mjølkekartongane!

Ha ei fin helg!

Publisert i Uncategorized | Legg igjen en kommentar

Podepesj

Ho Mor hadde ei jakke som ho var svært redd for. Denne jakka hadde eit rart og framand ord, podepesj. Den tåla ikkje regn, og på eit eller anna mystisk vis, hugsar eg at nesten kvar gong ho brukte denne, starta det å regne. Da var det å springe heim frå butikken i ein faderleg fart, så ikkje podepesjen hennar mor skulle bli øydelagt! Og det enda i Lom der det, med unntak av Lesja og Skjåk, regner minst i heile landet!

Jakka var fin den, brun og av eit stoff som såg ut som semska-skinn. Og den skulle vera usedvanleg fin og sjeldan! Eg tenkte alltid på at podepesjdyret måtte vera eit sjelden dyr, men sidan eg fekk greie på at persianerpelsen som ho Mor fekk i julegave av han far, var laga av  nyfødde små lam, var eg i grunnen ikkje interessert i å veta meir om podepesjen. Det fekk greie seg med ei dyretragedie på kleshengaren i gangen. Det er fyrst i vaksen alder at eg oppdaga kva det var, saksa frå Store Norske leksikon;

Peau de pêche, imitert fløyelsvevnad av bomull. Stoffet har en kort, jevn lo som gir plagget et utseende som minner om skinn.

Ferskenskinn var det! Av bomull. Så mykje for dei bekymringane!

Elles var det nok å bekymre seg for. På sekstitalet levde vi med den kalde krigen. Det var Cuba-krisa der dei vaksne sat rundt radioen, og nokre dagar der alle gjekk og venta på den neste verdenskrigen. Det løyste seg, men så vart Kennedy skoten. Det var minst like ille, eg hugsar godt bilete av ho Mor som gret så ei tåre fall ned i  oppvaskkummen og knuste i tusen bitar mot ei ause som låg og flaut med botn opp, og at det var fleire som kjøpte seg fjernsyn for å sjå på gravølet til den amerikanske presidenten.

Seinare var det, iallfall for min del, UFOer som var den store skrekken. Saman med domedag som og lura rundt hjørnet, kunne det bli mykje for ei sart sjel!

Men det var mange gleder og! Tenk å hugse den fyrste pizzabiten og og spagettiretten! Likeeins den fyrste mobiltelefonen som var stor som ei lita kommode, og 25 kg tung.

Mine ungar hugsar ikkje sin fyrste flytur, til det var dei for små. Eg hugsar godt min fyrste flytur, 19 år gamal med omgangssjuke på veg til det landet som dengongen heitte Jugoslavia og som nå er gått ut av historia!

Det er noko med å vekse opp i ei omskifteleg tid der du opplever mykje for fyrste gong. Det er kanskje det som heiter minne for livet? Ikkje veit eg, eg veit berre at nå er det fredag, og da vil eg få ynskje deg som les dette;

ei riktig god helg!

 

 

Publisert i Uncategorized | Legg igjen en kommentar

Syngjande jeksler og framandspråklege musikkinstrument!

–dæ æ mykkjy rart mæ denna elektronikken, sa ho bestemor.

Og dei vaksne nikka samtykkande. Dette var i fjernsynet sin barndom, og det var ikkje måte på kva som kom inn gjennom den vesle ruta. Det var forresten ikkje alltid at det var like lett å sjå på sendinga som starta på seine ettermiddagen kvar dag, og ga seg rundt ein time før midnatt. Det var som om fjernsynet levde eit eige liv og det var ikkje alltid at ein var like heldig. Frå ein slo på apparatet og til den svart-kvite verda inne i kassa vakna opp, gjekk det ei tid. Fyrst kom det ein liten kvit flekk midt på skjermen, og så, om ein var heldig, vakna det til live ei sending. Men like ofte starta det med at bildet rulla som vi sa. Da var det umogleg å sjå kva som gjekk føre seg der programleiaren  vart mangedobla og surra rundt i ein evig runddans så du vart heilt svimmel. Av og til hjalp det og slå hardt i toppen på fjernsynet. Andre gonger berre snødde det, heile skjermen var dekt av ei kvit flimring. For dei som hadde bordantenne, hjelp det ofte at ein av familien sto og balanserte med denne heilt til alle skreik:

–STOPP!

Da måtte den uheldige bli ståande i same posisjon til biletet hadde roa seg. Denne oppgåva gjekk på rundgang i husstandane rundt omkring.

Radiobølger, dei var skumle! Dei kunne slå seg ned både her og der, og ingen vaksne kunne forklare kva det var som hendte. Far min kjente ein mann som gjekk rundt med ein levande radio inne i munnen! Rett som det var, slo dei inn i ei svær amalganfyllning, og ut fra jeksla kom det forvrengte, men lett gjenkjennande lydar.

–Dæ æ gudsens sanning, sa far min kvar gong han fortalde om den gongen han hadde kjent att «drømmen om Elin og livet på Finnskogarna» med  Carl Jularbo som tona ut frå mannen si tolvårs-jeksel.

Og oppe i Lismarka satt tanta mi med familie og kosa seg med søndagsmiddagen da hammondorgelet brått vart vekt til live heilt av seg sjøl, og byrja å prate russisk. Radiobølger det og.

Litt seinare, det måtte vera på slutten av syttitalet, vart vi plaga med Kiev-sendaren. Eg har ikkje heilt oversikt over kva det var, men den skulle anten blokkere sendigar frå Vesten, eller sende propaganda. Eller kanskje begge deler. Det eg imidlertid heilt sikkert veit, er at eg på slutten av syttitalet var med på ein konsert og at det vart teke eit opptak av denne. Eg var svært nøgd med innsatsen min, og det var alle dei andre og. Eg hadde det fyrste nummeret, og hadde valgt meg ein song frå Skapelsen av Haydn. Vi  samla vi oss spent rundt opptakaren for å høyre på våre prestasjonar, men kva var dette?  Jau da, eg kjente da att Haydn der, langt bak i lydbiletet, men det var ikkje den tonen som var den sterkaste for å seia det slik. Den var det ein russer som sto for. Hard og forsoningslaus høyrdest han ut, der han valsa over mi tolkning av naturen og blomane i arien «Nun beut die Flur».

I dag er det vel ingen som går rundt med spelande tenner eller nokon gong blir forstyrra av radiobølger på ville vegar! Eller nedsnødde TV-skjermar.  Men sett nå, i ettertid, er det liksom noko eksotisk over dette. Ein bit historie fra den gongen da så mykje var nytt og spanande, og på eit vis, litt utanfor vår kontroll. Og da seier eg, som eg har sagt så mange gonger før;  alt til si tid! Og godt er vel kanskje det.

God helg!

 

 

 

Publisert i Historier | Legg igjen en kommentar

Påskelam og julegris

Far min hadde lange dagar når plikta kalla. Det var ikkje ein far som var heime kvar kveld, det var mange sjuke dyr som skulle sjåast til, så det var både lange dagar og seine netter ute på bygda for han. Det var difor ekstra stas når vi kunne krype opp i sofaen og høyre han fortelja frå gamle dagar. Og så las han dikt. Det var litt rart men og veldig fint når han tok fram Nordahl Grieg og høgtideleg las:

De går på veiene ganske tause, 

med hjertet fylt av hva begge vet,

mens neven knuger det blanke nikkel.

Og så slo han ut den hånda som han ikkje heldt boka i, og så kom det vi venta på:

O sykkelstyre. O kjærlighet.

Alvoret kom med Tor Jonsson.

Eit ord er eit under, las han Far med alvorleg stemme.

Eg funderte mykje på ord da eg var lita. Ord var så mangt. Det var fine ord, og det var stygge ord. Og så var det ord som kunne vera begge deler. Ta til dømes Søren, sa du det når du var sint så banna du, men så gjekk det anstendige og heilt alminnelege folk rundt og heitte Søren! Eg tenkte mykje på det. Korleis kunne det vera stygt og fint på same tid?

Nokre ord var litt skumle. Det fanst ord for døde ting, og ord for levande skapningar. Og ord som var midt imellom. Påskelam og julegris var ord for noko som hadde vore levande. Det rare var at både påske og jul var fine ord, og gris og lam var det og. Men sette du dei saman, vart det til noko heilt anna, og det livet til dei to skapningane hadde, var over før dei visste av det, og havna på festbord rundt omkring i landet.

Så hadde du dyr som aldri hadde vore eller kom til å bli levande, slik som kjepphestar og eseløyre.  Det er mykje ein kan spekulere på.

Det var i grunnen mykje prat om ord heime i Presthaugen.

–Ord er farlige, sa mor mi.

–Neida, sa han Far,

–Dæ æ bærre um å gjera å bruke dei rette orda.

Han var ein fredsæl mann, og likte ikkje leiheit som han sa. I dag er ville vi vel kanskje sagt at han var ei aning konfliktsky. Ho Mor var meir rett fram, og tykte at han av og til kunne uttala seg litt meire med fynd og klem.

–N´må sjå det beste i æille folk, sa han.

–Det går nå an å prat om folk slik som dæm e´, sa ho mor da.

Den gjekk ikkje heim, og der kom ulikskapen fram. Ho Mor var meire realistisk og rett fram. Men saman så utfylte dei kvarandre på sitt rare vis.

Det var vel det eg ville si i dag, og så vil eg avslutta med det vakre diktet av Tor Jonsson;

ORDET

Kva hjelp det å syngje

som elv i det aude?

Kva hjelp det å kynge

med klokker for daude?

 

Kva hjelp det å skapa

all venleik i verda,

når Ordet lyt tapa

for svolten og sverda?

 

Slik undrast og spør vi

i modlause stunder.

Men hugse det bør vi:

Eit ord er eit under.

Dei gløymest dei gjæve,

og alt det dei gjorde.

Men livet er æve.

Og evig er Ordet.

Og med desse orda ynskjer eg alle mine lesarar ei riktig god påske.

 

Publisert i Uncategorized | 7 kommentarer

Trondheim på likt og ulikt!

I desse dagar pendlar eg og mannen min til Trondheim annakvar torsdag på korøving: Saman med 25 trønderar skal vi til Carnegie Hall i New York og synge med mange andre glade korister frå heile verda. Musikken er faktisk norsk og heiter «Sunrise Mass» av Ola Gjeilo.

Det får meg i tankar om gamle dagar, då det å skulle dra til Amerika var heilt utenkeleg, og det mest spennande eg visste i så måte, var dei årlege  turane  frå Mormor og Orkdal og dagsturen inn til Trondheim. Og det å vera i Trondheim, vekker mange minne.

Bilturen frå Orkdal til Trondheim gjekk etter det same mønsteret kvar gong. Mor mi, som alltid hadde sans for det dramatiske og heller ikkje var den største optimisten, hadde sine minne. Far min, som var ein sann optimist og roleg av sinn, ja han hadde sine.

Det starta alt før Orkanger, der det hadde vore eit mord for mange år sidan. Det huset køyrde vi forbi. Så kom vi til ein stad der far min hadde fått ein stor og fin fisk. Den vart ikkje gløymt. I Børsa hadde to personar omkome etter å  hadde køyrd ut i fjorden, og like etter for vi forbi den finaste hagen i heile Noreg, iallfall i følge far min. I Børsa var det og ein tunnel. Og det å kjøre rett inn og gjennom eit fjell, det var alltid like fasinerande. Og viss det ikkje var andre biler der likt med oss, så tuta han Far så det ljoma i tunnelen. Og vi ungane leikte at det var trollet som skreik! Så, like før Trondheim, kom vi til Klettkrysset, der det hadde skjedd ei stygg motorsykkelulykke ein gong, og der venninna til ho mor var med i sjukebilen. Og så var vi framme. Heldigvis i levande live utan så mykje som ei skrape i billakken!

Turen gjekk fyrst til ein dyrebutikk. Det var far min sitt valg. Her var det småfiskar i alle fargar, marsvin, fargerike fuglar som kunne prate, og andre smådyr, og eg kan enda kjenne lukta! Far min fortalte historier om alle dyra, og vi kunne gå inne der i timesvis. Etterpå var det mor mi sin tur, og da gjekk turen til Ranheim musikkforretning. Her var og ein stad for draumar korpsnoter og pianonoter, og seinare, etter at vi rundt 1965 hadde fått platespelar,  LP-plater!

Så gjekk mor og far til sine faste stader kvar for seg. Far drog beinaste vegen ned til Ravnkloa for å sjå på all fisken som var kome inn i løpet av natta. Han kjente dei som selde fisken, og var alltid velkomen. Så avslutta han med å kjøpe seg ein pose med reker som han åt ned ved sjøen og kasta skala til måkene! Den av oss som var med, grein alltid på nasen av lukta, og let seg aldri overtale til å smake, landkrabbar og kresne som vi var! Men det oppvegde  likevel det å sitja ved siden av han Far og høyre på at han fortalte om livet i havet og i lufta! Han visste alt som var verd å veta om det og meir til, han Far.

Ho Mor gjekk til broderiforretninga som ho alltid gjorde, og ho kjente og dei som sto der. Ein gong kom det inn ei fin frue som spurte om dei hadde hardangersøm i metervis. Både ho Mor og ho bak disken vart sprutraude i ansiktet av å halde attende skratten, og da dama forsvann ut av døra, lo dei i fleire minutt! Begge foreldra mine hadde sine lidenskapar, for ho Mor var det musikk og handarbeid, og for han Far var det dyreliv, mat og friluftsaktivitetar.

Så var det tid for middag. Det var anten på Trønderheimen eller på det kommunale badet. Vi ungane var å glade i å bade, og i kafeen på badet var det nemleg store glas med utsikt mot dei som symde og hoppa frå stupebrettet og lo og skråla og koste seg i vatnet. Vi sat med nasen klistra mot ruta! Den dag i dag kjenner eg enda på gleda det var å sjå på dette, samstundes som eg no undrar meg på at vi aldri kom på tanken om at vi på at vi og kunne vera ein av dei som leikte seg i det store bassenget!

Middagen ute var alltid god, det å kunne velge middag frå ein meny var til stor glede. Vi ungane brukte alltid lang tid, medan han Far alltid tok noko med fisk, og det var som regel berre ein rett. Ho Mor starta alltid opp med at ho kunne eta saman med oss ungane, men vi var strenge, og så bestilte ho seg ein liten porsjon.

Og det var slik dei var, ho Mor var tynn som ei fjøl og likte ikkje mat. Han Far sleit med vekta, og var stadig innom ulike slankekurar med vekslande hell og jamne mellomrom!  Eit minne frå Trondheim og mat, er den gongen eg og han Far gjekk forbi eit skilt med «Nystekte fleskeben». Vi såg på kvarandre, like matglade begge to og dura inn. Her var det lang kø, det var godt vaksne damer, og så eg og han Far da. Men for ein køkultur! Damene sprengte seg fram i køen, og vi kom lenger og lenger bak. Dei ropte og skreik og laga eit lurveleven utan like! Dei sprengte seg så fram, at eg vart redd og blåheldt han Far i handa for ikkje å bli trakka ned av dei svoltne og illsinte trønderdamene! Det likna ikkje på noko eg og han Far hadde sett nokon gong. Så såg vi at det nærma seg slutten på varene, og vår tur skulle ha vore for lengst! Men da vart han Far streng! Med meg ved hånda heva han stemma og ropte med for meg, ei ukjent røyst;

–Nå æ dæ sannele´vår tur!

Og sindige, rolege karen fekk skravlinga til å stilne, og  så slapp dei oss fram! Da vi sto ute på gata att, med dei siste fleskebeina trygt i gråpapirposen, medan svoltne og sinte trønderdamer trampa ut gjennom butikkdøra og bortover gata bak oss, tørka han Far sveitta av panna og smilte breitt, vel fornøgd med seg sjøl:

–Skull `n sett??

Og fleskebeina? Dei smakte utruleg godt!

Ha ein fin dag alle saman!

 

 

 

 

 

 

 

Publisert i Historier | 1 kommentar

Mitt nyttårsønske!

Når du er liten, er verda utanfor så stor! Slik er det iallfall eg hugsar det. Og så ufatteleg framand og spanande, heilt ulikt noko anna.  Ein av dei finaste songen eg visste, var:

«Noen barn er brune som et nystekt brød». Eg såg for meg rekka som det står om i siste verset:

Tenk om vi kunne leke sammen alle sammen

Da fikk vi en rekke fra Afrika til Drammen

Noen ville le og noen ville skrike

Meget er forskjellig

Men inni er vi like

Sangen sto i leseboka, og under den var det ei teikning av ei lang rekke av ungar som heldt hender og sto oppå jordkloda. Det var ungar i alle slags fargar, både i skinnet, men og i kleda. Og her er vel og ein grunn til at eg drøymde om å ha slike fargerike klede, som raudhåring var det to valg, grått og blått.  Eg såg for meg den lange rekka som gjekk frå Drammen og rett sørover, ungar som heldt hender rett igjennom Danmark og Tyskland, nedigjennom heile Frankrike og Spania, og over sjøen heilt til Afrika. Det var som ein regnboge, og aller finaste var eskimoane med dei fargerike anorakkane og hette med skinnkant rundt andleta. Og så var det nokre mørke  barn med perlekjede i alle verda sine fargar og lange spjut. Og så var det oss her oppe da, grå og triste. Eg trudde forresten lenge at fargane kom med strømmen. Bilete frå da foreldra våre var små, var alltid svart-kvite. Og sidan dei sen gongen ikkje hadde strøm, så var det heilt naturleg å tenke at fargene kom saman med elektrisiteten.

Nå er eg stor og veit betre. Og verda er vorte mykje mindre enn ho var, den gongen på sekstitalet da noko av det mest eksotiske vi visste, var å sitja nede ved skulen og skrive bilnummer i ei bok. Var du riktig heldig, kunne du vise til ein og annan engelsk og sveitsisk bil, midt oppe i rekka av norske, danske og nederlandske bilar. Eg hugsar enda mitt første bilnummer frå Italia!

No får vi heile verda rett inn i stovene våre, både på godt og på vondt. Og det slår meg at vi har det uendelig mykje betre enn mange andre. Og da kjem han attende til meg, songen av dama med mannsnamnet Jo (Tennfjord).  Vi har på mange måtar trekt vinnarloddet vi som er så heldige å bli født her oppe i det hustrige, vesle hjørnet av den store verda. Og det er kanskje den største skilnaden, for som songen seier det, inni er vi like. Og dette er mitt nyttårsønske til alle, la oss setja pris på det vi har, og ikkje minst, i denne tida med alle som kjem som ikkje har vore like heldige som oss;

Vi har eit ansvar for dei som treng oss, dei som flyktar frå krig med livet som innsats. Det er ikkje lenger enn 75 år sidan mange av våre folk gjorde det same. La oss vise dei som kjem at vi har både husrom og hjartevarme. La oss bli kjende for det, og for at vi med velvilje, men og med den kunnskap og ekspertise som vi har, gjer vårt beste for at dette skal lukkast!

Godt nyttår alle samman!

Publisert i Historier | 2 kommentarer

Ord som er gått ut på dato

Det er slik med ord som med folk, dei har si levetid! Noko av det mest spennande eg visste om da eg gjekk på skulen, var når Marianne lærarinne tok fram flanellografen. Den var nok mest brukt i Bibelsoga, for eg kan sjå for meg gjetarar og små lam. Dei vart sette opp på den tavla som flanellografen var, og dei hadde alltid så fine fargar! Forresten, eg undra meg alltid på kvifor dei vart kalla  hyrdar og ikkje gjetarar, dei som på Jesus si levetid sprang rundt nede i Palestina langs den krokete elva som heitte Jordan og gjette lam.  Så det var mitt fyrste bevisste tanke om at ord forandrar seg, eller blir borte. Når det gjeld flanellograf, har eg ei kjensle av at både ordet og produktet forlengst er gått ut av tida.

Alle vi som voks opp på sekstitalet, hugsar lukta av ferske stensilar. Og den fine blåfarga. Stensilmaskiner, dei er definitivt borte.

Så er det ord som skifter navn. Mor vår var husmor. Det var det dei fleste mødrene var i den tida. Prøv å spør ungar nå om dei veit kva ei husmor er. Eg har prøvd, og dei fleste veit ikkje det. Dei veit kva heimeverande mødre er, men husmor, nei det er eit ord som er blitt borte med tida.

Hofteholdarar er og eit sjeldsyn i våre dager. Dei ser du berre i litt meir lugubre filmar. Hårnettet har vel og utspelt si tid.  Og du møter aldri travle damer på butikken med hårrullar lengre, slik som vi gjorde den gongen, på sekstitalet!

Telefonsentralane vart borte ein gong på syttitalet, og eg hugsar enda diskusjonen som gjekk rundt dette. Alle var bekymra for at så mange telefondamer skulle miste jobben. For det var mest berre damer som jobba på dei mange telefonsentralane rundt om i landet.  Og dei måtte halde greie på alle dei ulike telefonnummer som fanst. Av og til kunne dei seia,

–Ho er ikkje heime, ho sykla akkurat forbi!

Så dei var velinformerte på alle vis. Dei visste og når folk hadde fjøstid om du ikkje fekk svar. Og sikkert mykje anna og, vil eg tru!

Eit anna ord som og er heilt borte nå, var eit merkeleg ord. Det var eit engelsk ord som mor vår brukte, enda ho ikkje kunne snakka engelsk. Ho røykte sau stæit (south state for den som hugsar det sigarettmerket) og åt korned bif, og vi lo av uttala hennar. Men backfish, det sa ho heilt korrekt, og kunne fortelje at det var det som var tenåringar da ho voks opp. Når vi sa at det tydde bakfisk, kva nå det eigentleg er, trudde ho ikkje på oss!

Vi var tenåringar og ikkje alltid like greie å ha med å gjera. Da sa ho og Mormor at vi var obsternasige! Det er og eit uttrykk som forlengst har gått ut av tida og inn i historien.

Nå i desse dagar som vintersporten har starta opp att, er det eit anna uttrykk som renn meg i hu. Det var den gongen at alle skøyteløp gjekk utandørs, og publikum sto på aviser for ikkje å forfryse føtene. Når det kom eit kjedeleg par, eit par som alle visste ikkje kunne måle seg med dei beste, var det tid for å varme seg på ein kopp varm buljong, og slik vart det til, ordet buljongpar!

Nokre ord er vi glade for ikkje finst lenger, slik som evneveike, ordet som avløyste eit anna utriveleg ord, nemleg åndssvake. Det er noko med slike ord, dei har ei viss levetid. Det kunne ikkje vera så artig for ordføraren som skulle opne spesialskulen for (det nytilkomne ordet) evneveike, på Otta. I forfjamaselsa  opna han skulen for evnerike.

I dag har  vi meire nøytrale ord, og eg vonar og trur at det nok er det beste for alle. Men kven veit, om hundre år har kanskje dei og fått ein bismak, og er klare for utskifting. Men uansett, det er noko fint og trygt med dette, at tida formar orda våre slik at dei til ei kvar tid passar inn i våre liv.

Ha ei god helg!

 

 

Publisert i Historier | Legg igjen en kommentar