Tapt barndom og kveitmjølslim

Alle bruker Karlssons lim – bare ikke jeg – for jeg er et esel.

Vi hugsar vel alle limtuba med det raude eselet frå barndomen .  Nå var ikkje mi mormor eit esel, og ho var heller ikkje dum som Karlson tydeleg heldt eselet for å vera, men ho hadde vorte morlaus i sin alder av 16 år. Det gjorde at ho hadde forsørga seg sjøl frå tidleg ungdom. Ho hadde og gjennomlevd to verdskrigar, og med dette i ryggsekken, hadde livet lært henne å vera nøysom.  Så noko Karlsons lim kom ikkje på tale. med kveitmjøl i matskåpet og vatn i springen.

Far min hadde vore i Tysklandsbrigaden i slutten av 40-talet, i ei fredsbevarande styrke under oppstarten av den kalde krigen. Der hadde han kjøpt seg, etter den tida sin standard, eit svært moderne kamera. og dei svart-kvite bileta som dokumenterte vår barndom, var det ho Mormor som tok ansvar for å få i album.

Og det var her det ulykksalege kveitemjølslimet kom inn. Så alle fotografia vart limt inn i ein stor og fin raud album. Den hadde gullkant, og var god og mjuk å ta på, heilt ulik noko anna bok. Vi likte å sitje å bla i albumen, og sjå på oss sjølve, tvillingsyster mi og eg. Og etterkvart kom veslesyster vår og med, men da minstemann kom tretten år etter oss, var fotografia erstatta med ljosbilete. Og vi var oppteke av andre ting enn gamle bilete, tenåringar som vi var.

Heilt til det gamle albumet dukka opp igjen, etter å ha vore forlagt i mange år. Og det var da vi oppdaga det, halve barndommen og vel så det var gått tapt! Og eselet på Karlsons lim kunne skratte godt av ho Mormor, kveitemjølslimet tåla ikkje åra som var gått, og mange av bileta var ramla ut og vorte borte!

Så ein skal vel tenke seg godt om når ein skal dokumentere ein barndom så ettertida skal få glede av han. Men uansett, nokre bilete var da att, og minna, dei sit forhåpentleg fast likevel! Og så kan vi vel vera glade for at våre barn sine barndomsminne ligg oppe i skya, og kan lastas ned kvar tid som helst, utan at kveitemjølslim og andre trivialitetar som øydelegg den!

 

 

Reklamer
Publisert i Uncategorized | Legg igjen en kommentar

Frakkar utan ermer og sekkar med hår

Det er mykje rart ein kan oppleve i livet. Noko går seint, slik som at du skal svelge ein heil sekk med hår før du døyr. Det tek altså eit heilt liv.

Det var iallfall det han sa, far min, kvar gong vi sette eit hår i halsen.

På ein eller annan måte, og eg veit ikkje kvifor, virka det som om vi fekk meire hår i halsen da vi var unge, Ubehageleg var det, men det er nå eit minne, og noko som ikkje skjer meir. Eg spurte  ungane mine om dei kunne minnast kjensla av å svelge eit hår som sette seg på tvers i halsen, og fekk deg til å krekast. Men nei, det var ukjent for dei. Og eg veit at dei kjem ikkje til å svelge ein sekk med hår!

Var det noko med kostholdet som gjorde at vi røyta meir? Eller var det så enkelt som at det var meire vind i Lom, og at vi var meire ute til fots?

Ikkje veit eg, men eg veit at han var til fots og i sterk vind, mannen som gjekk over Liabrua ein mørk og vindfull haustkveld. Det var han far min prata om kvar gong folk klagde på vinden. Og vind var det nok av, sjøl om denne kvelden var nok ein av dei meire sjeldne i så måte.  Far min, dyrlegen, var glad for at han skulle heim. Der vanka det  mat som hadde stått og venta på han i det som alle gode ovnar hadde den gongen. Ei varmeskuffe. Den var laga for karane kom heim lenge etter resten i familien. Der sto middagen og godgjorde seg og tørka opp og samla bakterier Dette var lenge før  om mikrobølgeovnen vart oppfunne og alle hadde ei husmor heime!   Men far min klaga aldri, han åt maten før han stupte i seng, vel klar over at telefonen kunne ringe når som helst til neste oppdrag. Denne gongen visste han at heime venta det ertesuppe og pannekaker, ein rett som tåla varmeskuffa svært bra.

Da han svinga inn på Liabrua, såg han ein mann i andre enden som sleit med å halde seg på føtene i den sterke vinden.

–Han hadde ein stor og svart frakk på seg, som falda seg ut og fekk mannen til å sjå ut som ei dame i kjole, sa far min.

–Og vinden, fortsatte han, den var så sterk  at han var redd for at han skulle blåse av vegen. Far min var glad for å koma inn på brua, den hadde iallfall rekkverk.

–Det rare va, at det eg nådde han att, var frakken borte, berre ermene var att.

Far min fekk den stakkars forblåste og nå lettkledde mannen inn i bilen, og køyrde han heim.

Det fannst ein annan ermelaus mann med i min barndom.  Han hadde tannverk og måtte setja seg i den stolen vi alle frykta. Dette var før vassavkjølt tannlækjarbor, og bedøving for å bore hol i tanna, det hadde ingen høyrt om. Bedøving var reservert for dei som skulle trekke tenner. Og denne mannen, han hadde ein fæl byll med ein ikkje usannsynleg blodforgiftning som utgang. Men slike hevelser gjer at bedøvinga ikkje alltid slår inn.

Tannlækjaren tørka sveitten, for han visste kva som kom.  Tanna måtte ut.

–Eg tenkjer at vi slå opp glaset og får inn litt frisk luft, sa tannlækjaren etter at han hadde venta eit kvarter på at bedøvelsa skulle virke. Han var ein mann med stor empati og like sterk ansvarskjensle. Noko som ikkje alltid var like lett for ein mann med han sin profesjon i dei dagar  Nå har vi teknologiog vitenskap som  lettar  arbeidet for folk i slike næringar, men ikkje da.

Det var ei motstridig tann, ho sat så fast at tannlækjaren måtte finne fram fleire tenger, den eine større enn den andre. Da han tok fatt på den tredje tonga, kom tanna ut. Og frakken med den! Tannlækjaren, i berre ermene utan frakk, heldt tanna opp i været, sveitt og glad og nesten på gråten letta over jobben! Og pasienten sat likbleik og skjelvande medan blodet rant ut og ned på restene av tannlækjarfrakken han hadde i fanget i fanget! Og det er uvisst kven som var mest glad av dei to karane!

 

 

 

Publisert i Uncategorized | Legg igjen en kommentar

Edelgran og gule erter

Så har vi atter ein gong kasta ut juletreet og er ferdige med den fine delen av mørketida. Nå ventar ljosare tider. Og kvart år går den same tanken gjennom hovudet:

Takk for edelgrana som ikkje slepper nålene! Og minnest gamle dagar da vi fann barnåler i krokar og kriker heilt fram til påske!

Dette igjen sette meg på tanken om eit anna barndomsminne. Eg er ikkje riktig sikker på om det er mitt eige minnet eller foreldra mine sitt som eg hugsar, men det eg veit, er at det  vart fortalt når temaet ugangskråker, kom opp.  Og vi var visst nokså ville, syster mi og eg.  Eg kan sjå for meg at vi sat i ein krok der vi kviskra til kvarandre og sendte djevelske skråblikk ut i rommet medan vi spekulerte ut nye påfunn. Eg var visst den mest aktive i så måte. Mor mi fortalte at ein gong ho skulle på butikken, hadde ho fått ein nabokar til å sjå etter oss i ein halvtimes tid. Da ho kom attende, var mannen likbleik og sveitt, og svor på at dette tordes han ikkje meir.

–Den eine tvillingen (det var visst meg), klatra oppetter gardina som ein apekatt, og da eg skulle fanga henne opp, smatt den andre ut!

Ja, ja, det hugsar eg ikkje, men attende til der eg starta.

Å støvsuge barnåler heilt fram til påske! Her var det ikkje barnåler, det var enda verre.

Det var visst ein sundagsmorgon, og far vår hadde for ein gongs skuld, fri. Han fortalte at første tanken da han vakna var:

–Å nei så godt å ha sove ei heil natt igjennom.

Og så, etter å ha sett på klokka:

–Ungane Aase, noko er gale!

Den gongen vakna vi før fuggeln feis, det hadde ikkje hent at vi sov til klokka ni!

Synet som møtte dei da dei for ut av sengene og inn på stova, var som følgande:

Der marsjerte vi tvillingane syngande og i perfekt takt, rundt i ring i rommet til «Napoleon med sin hær» medan vi sådde ut det vi hadde funne i matskåpet. Ein halvtom kveitmjølspose var det einaste vi ikkje hadde nådd å kasta utover golvet. Elles var heile mor vår sitt forråd av erter (gule og grøne), ris sukker, salt og potetmjøl strødd i eit tjukt lag over stova.

Juletreet, som la att barnåler fram til påske, vart reine julekvelden samanlikna med dette.

–Det var det året eg støvsaug ris og erter heilt fram til sommaren, brukte ho Mor å sukka.

Og det var det einaste resultat av såinga vår, den bar ikkje andre frukter for å seia det slik!

Da vil eg ynskje alle ei riktig god og helg!

 

 

 

 

 

 

 

Publisert i Uncategorized | Legg igjen en kommentar

Fjell og sjø

–Frisk luft, sa far min, har ingen tikkji skade tå.

Det var da ho mor sukka og vi visste alle kva som kom.

–Fjell-lufta,sa far min, den gjer underverker for det meste.

Ho Mor heldt enda stand, og vi ungane hadde høyrt alt før.

Uansett, i løpet av ein liten time sat vi alle i bilen på eg opp til fjellet, anten det var Soleggen eller Bøverkinnhalsen. Fine skiløyper var det, og når vi tilslutt kom fram, gledde vi oss alle til å ta på oss skia, berre ikkje ho Mor. Men ho var med på sin måte.  Aller sist gjekk ho, men ho skal ha det, ho snudde ikkje. Ho hekk på, ordlaus og innbitt, medan far vår gjekk fremst og peikte entusiastisk ut alle toppane med skistaven etter som vi forserte dal etter dal i eit stille vinterlandskap. Men noko fjellgeit vart ho aldri, trønderjenta, sjøl om ho fekk sine turer til fjells så det monna. Ho var derimot glad i sjøen, og kvar sommar var vi på tur til Trøndelagen og da fekk ho vera der ho treivst aller best. Og han Far sto natt etter natt i Orklaelva og fiska, men det var som om laksen styrte unna han, i løpet av alle åra fekk han aldri ein einaste laks. Aure og anna fisk beit på, men laksen, den veik unna han Far.

Far min var ein riktig fjellmann.  Han og bror Øyvind kunne sitja timesvis over Jtunheim-kartet og prata om turer som hadde vore, eller som skulle koma.

Vi ungane voks opp i krysninga mellom fjell og sjø. Og det som begreistra oss mest, var nok sjøen og havet. Det å kunne plaske omkring i vatn, var det største vi visste. Vi bada kor som helst, noko som første oss ut i at vi kom opp i situasjoner der vi svømte aleine rundt i kloakkvatn i Molde, som eg tidlegare har skrive om i  Havfruer med bismak! eller vi hoppa uti sjøen på Hitra der vatnet heldt berre 5 grader! For ikkje å prate om alle fjellvatn vi var uti på sommarstid og skremte fisken for far vår!

Men det mest eksotiske og det finaste vi visste, var å bade i basseng! Det var ikkje noko som kunne måle seg med det. Det var på sin måte noko eksotisk over det, noko eg den dag i dag ikkje kan setja fingeren på.

Nå bur eg ein stad der det er både sjø og flust med basseng, men trivst best i sofaen, sjøl om det nok hadde vore lurt og kome seg ut av den meir enn eg gjer! Men som eg har sagt så mange gongar før, det er ei tid for alt, og snart, snart skal eg nok gjera noko med det. Men ikkje i dag, da skal eg ikkje gjera det slag…, berre ein liten tur ut og ete japansk middag med familien på Aker brygge i kveld! Og dykk der heime, ha ei fin helg!

 

 

Publisert i Uncategorized | Legg igjen en kommentar

Gamle heltar og nye tider!

Foreldra våre hadde mange heltar å sjå opp til.

–Dæm e jo frækk, og det e´nå itj trivelig!

Dette var dei fyrste politiske debattane som kom på TV, og Gro og Kåre barka saman så fillane fauk, iallefall slik som mor mi såg det.

Far min kalla det diskusjon og mor mi krangel. Det rare var, at ho sjøl ofte kom opp i situasjoner der ho hardnakka kalla det diskusjon, mens vi andre sa at ho krangla. Far min derimot, greide aldri å framvise same engasjementet som ho, han var mild og fredsæl, og kom alltid ut av det på beste vis. Vi ungane fekk litt av båe, og eg er nå glad for det.

–Nei, Gerhardsen landsfaderen, de va nokka anna, sukka ho mor i fjernsynsdebattane sin barndom.

Det var noko rart her, alle dei gamle heltane var så mykje betre enn dei vi voks opp med. Langhåra popmusikarar frå Liverpool fall ikkje i smak i vår foreldregenerasjon på sekstitalet!

Nei dei heldt meir på  Nansen og Amundsen, alvorlege polfararar med rimfrost i skjegget. For ikkje å prate om heltane frå krigen, Sønsteby og Max Manus. Og Nordahl Grieg som ikkje overlevde krigen. Og så var det dei snille, dei som egna seg til freden og humanitært arbeid, slike som Nansen. For ikkje å prate om idrettsfolk!  Her var det sanneleg mange å ta av!  Hjallis og Håkon Brusveen var to som sto høgt i kurs. Brusveen var forresten ein gjest heime i Presthaugen, Far min og han hadde vore saman i militæret. Der var dei i Tysklandsbrigada under oppstarten av den kalde krigen i 1948. Brusveen var ein munter mann med mange gode historier. Vi likte godt å høyre den om da han far hadde vore i kakebua for å ha seld sigaretter. Han far var ikkje fullt så glad i den historia.

På fjernsynsskjermen var det Erik Bye, ein stødig kar. Det gjekk rykter om han ikkje alltid var like stødig som han såg ut til, men det gjorde han berre meir folkeleg. Han hadde visstnok vore i eit bryllaup i dalen ein stad, og der hadde han skjenkt seg dugeleg, men han var nå ikkje aleine om det vil eg tru. Og så for han i framande land og fekk folk hit til landet, folk som var heilt annlein enn nokon vi hadde sett før. Ein kar var høvding , og kom med fly til Fornebu. Her kom han iført sin høvdingedrakt tilpassa det varme klimaet i Ghana og ikkje ein marsdag i Oslo i 1962. Han fekk ikkje sett foten ned på norsk jord før han for over ende på vårhålka. Son hans vart døypt Erik Bye, og det er visstnok den andre generasjon Erik Bye som veks opp Ngelekazo  i Ghana nå.  Å, det var så spanande å følgje med på, verda hadde verkeleg kome til oss. Eg hugsar enda at fru Grande sa at når vi blir store, kom vi til å dra ut i verda og bli kjent med andre kulturar enn vår eigen. Vi trudde ikkje heilt på ho, vi som ikkje kjente nokon som hadde vore utanfor Nordens grense, ja med unntak av dei som hadde vore i den tidlegare Tysklandsbrigada da. Men det var noko med dette, vi hadde heile verda framfor oss. Visst var vi heldige! Vi skulle inn i ei ny tid, ei ny verd! Det sa ho, ho fru Grande.

Og ja, vi kom oss til Danmark den sommaren vi fylte tretten år. Og når eg tenker attende på det, var det den turen i mitt liv som på det tidspunktet, da eg var der, var så eksotisk og spanande som ingenting har vore sia. Og eg har jo reist ein del i mi tid da, ho fekk rett i det ho fru Grande.  Under finn du forresten linken til den fyrste store utenlandsturen:

https://anneaukrust.com/2013/08/09/himmel-og-helvete/

Nå sit eg her og planlegg ein annan tur, om ein liten månad dreg eg og familien min til Seoul. Vi er inviterte i bryllaup der. Ungane og eg skal først ein liten svipptur innom Tokyo  før vi set nesen mot Korea og skal feire tre dager til ende der. Vi er så heldige! Eg kjem nok til å skrive eit innlegg frå den turen seinare i vår. Og attende til ho fru Grande, det er både ei ny tid og ei ny verd nå, sammenlikna med den som var den gongen, i Lom og Noreg på sekstitalet.  Både på godt og vondt.  Så vi får prøve å manøvrere så godt vi kan, og ta godt vare på kvarandre, og hugse at med eit framretta blikk og åpent sinn, kjem vi lenger enn med hat og skepsis! Da var det verdsproblemet løyst tenker eg, så får dykk alle ha ei riktig god helg!

Publisert i Uncategorized | Legg igjen en kommentar

Min krigerske mor

Eg skreiv om ho Mor i forrige innlegg, ho Mor som var så oppteke av krigen og levde med den heile resten av sitt liv. Eg trur at det er vanskeleg for oss som lever nå, å forstå kva dette gjer med deg. Mor mi si mor, altså mi Mormor, hadde gjennomlevd to verdskrigar, og var om mogleg enda meir oppteke av kva ein krig gjer med folk. På syttitalet, da debatten om fri abort delte landet vårt i to, var ho Mormor klar i si tale:

–Det e bedre å ikkje veksa opp enn å døy i krig!

Så til færre fødde det var, til færre soldater som kunne dra ut i krigen.

Det var vel det mest uvanlege argument for fri abort, men det var hennar sitt argument. Og det sto ho fast ved.

Men attende til krigen.  Ho Mor redda livet til bror sin, og kanskje resten av familien ein gong. Snodig nok fortalde ho oss aldri det, og eg tenker at det har med at ho, på tross av sin ubeskjedne væremåte og til tider rett fram, iallfall i Lom, var ganske bluferdig.

Uansett, onkel Ola, bror hennar, var ein liten oppfinnar og flink med alle slags tekniske dupedittar. Han skrudde frå kvarandre alle slags tekniske innetningar som hadde slutta å virka, ein tusenkunstnar var han. Han kunne gjenopplive tause radioar og lamper som hadde sløkt.

Men så kom krigen, og alle radioar  vart forbode å ha i hus. Så radioane gjekk under jorda saman med reperatøren. Men dei fanst i det skjulte. Og dei vart farlege. Vart du oppdaga med ein radio, var det einsbetydande med at du vart teke til fange, og med ei svært uviss framtid. Ikkje alle slapp frå det med livet.

Så denne radioen, den som nesten heldt på å setje livet til min onkel Ola Skaugen og familien hans, var ein radio som var gøymd under ei bru. Det gjekk bra heilt til vårflommen kom og fossa over radioen, som i sin tur vart frakta opp til onkel Ola, tusenkunstnaren.

Han skrudde den frå kvarandre og la den til tørk utover ein stol, i alt sitt mangfold av store og små delar.  Dei var godt og vel opptørka og klar for å skruvast saman da det banka på døra i første etasje. Hardt og lenge.

–Bitte öffnen!

Vær så snill å opne. Høflege var dei iallfall, tyskerane!

Her var gode råd dyre! Soldatane dundra opp trappa og inn i gangen der Mor og familien hennar budde på to rom. Foreldra sov på rommet som dei brukte til kjøken, Ola og mor på rommet tvers over som var kombinert stove og soverom til ungane. Og det var på dette rommet radioen låg på ein stol til tørk, den som kunne ødelegge livet til dei alle.  Onkel Ola treiv stolen bak døra og ho mor, ho vrengte av seg til ho sto i berre underkleda. Soldatane slo opp døra og fekk sjå ho Mor, tretten år, bleik og livredd og nesten avkledd.

–Entschuldigung Fräulein!

Like høflege! Døra vart smelt att og familien kom frå det med både liv, helse og framtida i behold!

Og eg er sjølsagt glad for det, saman med alle mine syskenborn og etterslekta etter både ho Mor og han onkel Ola. For så tilfeldig kan livet koma og gå, og livet gjentek seg og. Dette er eit par generasjonar sidan, og vi har levd trygt i alle år sidan i vår vesle del av verda. Og vi skal vera  uendeleg takksame for det, ikkje alle i vår verd har det slik som oss. Vi vann i dette lotteriet som er å leve her og ikkje frykte for livet sitt. Ikkje alle har det slik. Så min hjertesak og eit ord for helga; vær takksame og audmjuke for at akkurat vi er heldige, men tenk og at det finst andre som ikkje er . Tenk på dei, og la oss ikkje bli likegyldige, men gjera det vi kan, anten i nærmiljøet med å skapa gode haldningar, eller å ta kontakt med dei som kjem til oss, nettop frå krigen.

Så da; god helg alle saman!

 

Publisert i Uncategorized | Legg igjen en kommentar

Tider som gjentek og forandrer seg…

–Under krigen, sa ho Mor, da måtte vi ta det vi hadde og gjera det beste ut av det.

Det kjentest litt urettferdig, for det kom kvar gong eg hadde lyst til å svinge meg litt på kjøkenet og bruke ingrediensar som du måtte kjøpe, slike som ikkje fanst i matskåpet heime.  For både ho og far min, var i mine augo, håplaust gammeldagse når det kom til matlaging.

–Er det någon meir enn salt og peppar her da tru? brukte far min å si før han stakk gaffelen i mine eksperiment.

Og når sant skal seiast, var det nok eit og anna som gjekk skeis innimellom, så det var vel til tider ein velretta skepsis. I tillegg vart han med jamne mellomrom utsett for Mormor sine ulykker i matvegen. Desse kom av at ho utvikla eit stadig dårlegare syn, og kombinert med at alt skulle skje i ein faderleg fart, gjekk det av og til ei kule varmt. Det mest vanlege var å skifta om på sukker og salt, og det hende og at ho brukte mistok pepar og kanel. Eller som den gongen ho skar over ei sitronsaftflaske, desse gule plastikkflaskene som var forma som ein sitron. Ho sagde og sagde, til den delte seg i to så sitronsafta spruta i alle retninger.  Ho slepte kniven rett ned så han sto i golvet, og skreik av full hals;

–Dykede for ein seig sitron. Å så saftig da!

Kalenderen frå Lom coop hang på veggen til mi glede og inspirasjon, kvar månad hadde ei spennande oppskrift, og til Mor si forargelse. Og når sant skal seiast, så var det ho som fekk ryddinga etter meg. Ho venta ikkje til eg var klar, og det var venteleg heller ikkje etter hennar standard!

Men som sagt, under krigen, da var det andre boller.   Ho Mor kom stadig attende til dei åra,  og som far min sa med eit lunt smil;

–Du æ så krigersk du Aase.

Og ho fortalt om erstatningskaffe og at dei steikte maten i tran. Ho kunne beretta om mangel på sukker og smør,  og kunne mane fram eit kosthold som fekk oss ungar til å grøsse.  Det var ikkje ofte ho prata om mat, ho Mor. Ho var ein av dei minst matglade eg nokon gong har kjent. Men krigsmaten, den kom ho stadig attende til. Stakkars ho Mor, alle i familien hennar var umåteleg glad i mat. Ho kjempa ein tapt kamp. Eg kan enda høyre ho;

–Kåffår går det itj an´ å ta ei enkel brødskiv?

I dag kan eg forstå, at ho stundom vart lei. Ho hadde fleire bordsetjingar. Først var det oss ungane. Så, iallfall om vinteren, hadde vi ofte ein veterinærassistent som budde heime, og skulle ha mat. Tilslutt kom han Far etter ein lang dag ute i praksis. Da hadde middagen stått i varmeskapet nederst i ovnen og tørka godt og grundig inn.  Og ho mor rydda av og på bordet for kvar ein som kom.  Nå er dette minner, og det er vel ingen som brukar varmeskap meire heller. Men det var ei tid som ikkje kjem att, og for ungane mine var det gamle dager. Og dei har alltid elska å høyre om barndommen min, slik som vi sat i sofakroken og høyrde om krigsmat og heimlaga fotballar og alle slags raritetar som var gått ut av vår tid. Og slik gjentek det seg, generasjon for generasjon, og det er noko fint i det!

Ha ei riktig triveleg helg alle saman!

For den som har lyst til å lesa meir om kokkekunstane i Presthaugen, legg eg ved ein link til eit tidlegare blogginnlegg, eit av dei aller fyrste.

Små kokker i Mors kjøkken!

 

 

Publisert i Uncategorized | 2 kommentarer