Gratulere med kvinnedagen!

I dag, på kvinnedagen, passar det å minnast ei sterk og bestemt dame frå barndomen min, ho Mormor. Ho måtte tidleg ut i den store verda og stå på eigne bein, da ho vart morlaus som sekstenåring. Ho tok utdanning  på Ørland Meieriskole, der ho vart uteksaminert som meierske i 1915.  Ho var yrkesaktiv heile sin vaksne alder, sjøl etter at ungane kom. Ikkje alle kvinner var det, men det var tidvis tvingande nødvendig, Morfar var industriarbeidar, og i dei harde tredveåra var det ikkje alltid arbeid å få. Eit arbeidsjern var ho, ho sat aldri stille.  Ho sto alltid på spranget til noko. Sjøl når ho sto utanfor bilen vår for å ynskje oss god tur  kvar sommarferie når skulle dra nedover til Lom, nytta ho høvet til å dra over frontruta på bilen med bordfilla. Og vi måtte stoppe på fyrste bensinstasjon og vaske bort rendene som filla la etter seg.

Mormor var av natur ein sann pessimist.  Dette ga seg ulike utslag, men to av dei står langt framme i minnet mitt.

Det eine er boka frå Meieriskulen. Den opna med følgande setning, som prega ho Mormor i all si levetid:

«Av alle dyr, er menneske det mest høitstående».

Ho hadde gjennomlevd to verdskrigar, og denne setninga kom til henne, når det storma rundt omkring i den store, vide verda. Det ga og ei forklaring til hennar noko pessimistiske livssyn. Det teikna kanskje til tider eit noko svart-kvit bilde av hennar brennande engasjement framfor Nyheter og Aktuelt på radioen, og etterkvart Dagsnytt på fjernsynet.  Det var ikkje alltid like lett å få med seg kva dei sa, med ho Mormor som medkommentator frå sofakroken.

Det andre minnet, er noko heilt anna.

Kvar einaste gong ho for til byen, som for henne var Trondheim, passa ho alltid på å kle på seg nytt og fint undertøy.  Byen var farleg, her kunne ein fort bli kjørt over av både personbilar og offentleg transport.  Her kunne ein få taksteinar i hovudet, eller gå seg på farlege folk med vondt i sinne, det mangla ikkje på dei ulykker som ein kunne koma ut for i storbyen.  Viss  ein var heldig,  kom ein frå eit slikt ublidt møte med livet i behold.   Og nå kjem vi til underkleda. For sjansen var stor for at ein da måtte ein tur innom sjukehuset. Her kunne ein risikere og bli avkledt,  og om ikkje det var ille  nok, så var det enda verre å framstå i gamle underklede.

På den andre sida, så var det ikkje alltid samanhang mellom liv og levnad. Vi var på sommarferie i Trøndelag, og skulle dra med bussen, systrene mine, Mormor og eg. Da det nærma seg tida at bussen skulle koma, kom ho Mormor på at ho måtte eit nødvendig ærend før ho sette seg ein time på bussen. Her var gode råd dyre, og vi skjønte med ein gong kva ho hadde fore, og vi visste at ho ikkje var til å snu på!

–Mormor, bussen kjem snart! ropte vi.

–Den er alltid forsein, var svaret.

Ho huka seg ned, og var akkurat ferdig til å dra på seg buksa, da bussen kom durande rundt svingen.  For ein gongs skyld eitt minutt før tida!

Ho viste ikkje fram noko naken hud, men det var ingen tvil om kva for eit ærend ho hadde nyss hadde vore i. Bussen var heilt full av uklare, alvorlege andlet  som stirra ned på oss som sto til spott og spe i vegkanten. Vi, som var midt i den mest sjenerte og sårbare pubertetsalderen, kjente at vi var var halvdaude av skam da vi entra bussen. Men ikkje ho Mormor. Ho trefte til og med kjentfolk, og slo av ein prat som om ingenting hadde hendt, medan vi sat illraude og såg ned i golvet i fleire kilometrar innover trønderske dalfører.

Men det er vel noko med kvar du kjenner deg trygg da, det er i alle fall det eg tenker i dag, noko anna forklaring kan eg ikkje finne. Eg skjønar at vegkanten heime utanfor stova di er noko heilt anna enn eit mottak på eit stort sjukehus i ein stor og farleg by. Men at blygsel tar så ulike vegar, ja det er har eg aldri skjønt meg på. Eg kjem nok heller aldri til å få noko svar på det, men minnet om ho Mormor, det ber eg med meg, og tenker at ho var ei tøff dame. Og i all sin pessimisme, hadde ho og ei glad side. Latteren hennar var høg og frimodig, og i mitt minne, lo ho ofte. Og slike damer som henne, det treng vi, og med dette vil eg med det ynskje alle ein god kvinnedag og ei riktig god helg!

 

 

Reklamer
Publisert i Uncategorized | Legg igjen en kommentar

Julesongar og Bordellmammas visor.

Mor mi song som ein kar, med sterk og klar stemme, og ein heil oktav under alle andre damer. Ho høyrdes godt, for å seia det mildt. Ho hadde ikkje skjønt at i Lom, nesten lengst oppe i Ottadalen, er det å vera beskjeden, ein høgt skatta dyd.

Verst var det når julesongane skulle avsyngast. Ho mor var oppvokse med bokmål som salmespråk. I Lom var det nynorsken som rådde grunnen,  og vi ungar venta med skrekk og gru på det tredje verset i «her kjem me dine arme små». Med sterk og sint stemme sette ho strek under; «og kysser dusti for din fot», så det small i veggen. Heime gjekk diskusjonen rundt middagsbordet høgt framfor den årvisse juletrefesten, men ho Mor ga seg aldri på den.

Det fanst andre diskutable songar og, og det av det heller tvilsomme slaget. Dette var lenge før realityTV, og nakne folk og langt mindre sex-scener på fjernsynet, låg fleire tiår fram i tid.

Songane eg tenker på, er Bordelmammas visor. Dei var innspela på ein låve i Sverige ein stad, og songaren heitte Johnny Bode. Det var den tida sin pornografi, og ganske spennande. Vi høyrde på dei i smug, og gøymde dei for foreldra våre. Bordellmammaen sine songar kom både som LPplate og kassett. Her er oversikta over dei ti songane,  som kom i danseform. Her er det mellom anna både vals og marsj-tango, kva nå det er. Eg trur aldri at nokon dansa etter dei. Titlane får tala for seg sjøl,

  1. Jag har besökt bordellerna i många, många land (Visa)
  2. Oskulds-valsen (Seglarvals)
  3. Mutta-spricka-polka (även känd som «Neger Joe») (Polka-fox)
  4. Sex-predikantens sång (Fräls-sång)
  5. Vad ska en stackars fattig flicka göra? (Bossa-Nova)
  6. Lördagskväll på bordellen (Musette-vals)
  7. Det är så underbart att alltid vara kåt (Bossa-Nova)
  8. Gamla Hor-Marys bortgång (Visa i moll)
  9. Smygtittarens sång (Slowly-Waltz)
  10. Runka mig med vita handskar på (Tango-marsch)

Det tek meg over til konfirmasjonstreffet vi hadde i Prestegarden. Det var riktig triveleg, presten varta opp med kaker og brus, og så var det tid for konkurranse. Det var jenter mot gutar, og oppgava var å lage kvar vår song på ein kjent melodi.

Jentene var først. Vi stilte med tonefølge, syster Torunn på gitar. Tonen og teksten hugsar eg ikkje, berre at det var, passande nok, ei salme.

Så var det gutane sin tur. Freidige og flirfulle song dei,utan tonefølge, høgt og falskt. Vi jentene datt nesten av stolane være i skrekk, melodien var henta frå ein av songane over! Teksten handla upassande nok, om Jesus.

Det var eit langt og grufullt minutt før dei var ferdige. Vi sat stive og heldt pusten og såg ned i golvet. Vi venta på dommen.

Og den kom.

–Jeg holder nok en knapp på guttene, sa presten.

Vi jentene slapp ut pusten heilt på likt, med et langt sukk.

–Jeg er lei meg for det, jenter, men melodien til guttene var så fin. Den har jeg ikke hørt før.

Sjølsagt hadde han ikkje det, presten. Vi slapp med skrekken.

Nå er det snart jul, og eg syng julesongar på nynorsk og bokmål og engelsk om så og med stor glede. Men det er som eg så ofte tidlegare har sagt: det er ei tid for alt, og tida for Bordellmammas visor er definitivt forbi. Andre er kome til av ymse slag. Men det får koma ein annan gong. Ha ein fin dag alle saman.

Publisert i Uncategorized | Legg igjen en kommentar

Farlege fotballar og ufarlege bomber!

Før fjernsynet si tid, var det finaste vi visste å krype opp i sofakroken om kvelden medan foreldra våre fortalte frå gamle dåggå som vi sa. Det handla om kvar sin nokså ulike oppvekst. Ho Mor prata om krig og bomber og russiske krigsfangar, ho voks opp rett ved sidan av ein slik leir, og gløymde aldri det ho såg der. I Lom var ikkje krigen så synleg, så han Far delte minner frå ein barndom mest utan krig. Der var det heimelaga fotballar, fylde med grisebust og som var umogleg å bruke når det regna. Spente du til ein slik ein da, kunne du bryte av  tær, og fekk du ein slik ein i hovudet, var det fare på ferde.  I sanning to ulike oppvekster med ulike farer.

Men dei var begge samde om at krig var forferdeleg, og bomber og granater var noko av det farlegaste som var oppfunne.

Derfor skjøna eg ingenting da foreldra mine sat ved kjøkkenbordet og lo seg skakke over at nokon hadde prøvd å bombe Paven. Og det var ikkje ei kva som helst slags bombe heller, ho var av eit slag eg ikkje hadde høyrt om, og foreldra mine greide ikkje å forklare kva for ei bombe det var. Det einaste eg skjønte, var at ho var ikkje av det dødelege slaget, for Paven hadde overlevd. Og det sjøl om bomba var lagt i senga hans.

Ei sexbombe var det.

Eg kan minnast at eg funderte på denne bomba i lengre tid. Eg kan enda ikkje hugse når det gjekk opp for meg kva slags bombe det var, og at det antageleg var ein eller annan spøk eller sketsj dei hadde høyrt, men på eit eller anna tidspunkt gjekk det opp for meg kva dei hadde skratta slik av denne eftasstunda ved kjøkenbordet i Presthaugen.

Nå når eg er vaksen og vel så det, veit eg og at bomber er vederstyggelege, same av kva slag dei er, men eg kan enda kjenne kjensla frå den dagen, og gleda over at det fanst ufarlege bomber!

Så er det å håpe at vi skal sleppe å oppleve bomber nokon gong meir, sjøl om verda i dag rustar opp som aldri før, og presidenter og statsoverhovud rundt om i verda kappast om å vera flinakst i klassa og vise fram dei mektigaste våpen som verda har sett.

–Dei er like glad i liva sine som vi er, trøysta han Far meg med, midt under den kalde krigen,

–Og dei veit like godt som du og eg, at når dei slepp den første bomba, er det slutt.

Vi får håpe at han hadde rett, han var i sanning ein optimist all sin dag.

Det var eit aldri så lite alvorsord til slutt, og med det ynskjer eg alle ei riktig god helg!

 

 

Publisert i Uncategorized | 4 kommentarer

Tapt barndom og kveitmjølslim

Alle bruker Karlssons lim – bare ikke jeg – for jeg er et esel.

Vi hugsar vel alle limtuba med det raude eselet frå barndomen .  Nå var ikkje mi mormor eit esel, og ho var heller ikkje dum som Karlson tydeleg heldt eselet for å vera, men ho hadde vorte morlaus i sin alder av 16 år. Det gjorde at ho hadde forsørga seg sjøl frå tidleg ungdom. Ho hadde og gjennomlevd to verdskrigar, og med dette i ryggsekken, hadde livet lært henne å vera nøysom.  Så noko Karlsons lim kom ikkje på tale. med kveitmjøl i matskåpet og vatn i springen.

Far min hadde vore i Tysklandsbrigaden i slutten av 40-talet, i ei fredsbevarande styrke under oppstarten av den kalde krigen. Der hadde han kjøpt seg, etter den tida sin standard, eit svært moderne kamera. og dei svart-kvite bileta som dokumenterte vår barndom, var det ho Mormor som tok ansvar for å få i album.

Og det var her det ulykksalege kveitemjølslimet kom inn. Så alle fotografia vart limt inn i ein stor og fin raud album. Den hadde gullkant, og var god og mjuk å ta på, heilt ulik noko anna bok. Vi likte å sitje å bla i albumen, og sjå på oss sjølve, tvillingsyster mi og eg. Og etterkvart kom veslesyster vår og med, men da minstemann kom tretten år etter oss, var fotografia erstatta med ljosbilete. Og vi var oppteke av andre ting enn gamle bilete, tenåringar som vi var.

Heilt til det gamle albumet dukka opp igjen, etter å ha vore forlagt i mange år. Og det var da vi oppdaga det, halve barndommen og vel så det var gått tapt! Og eselet på Karlsons lim kunne skratte godt av ho Mormor, kveitemjølslimet tåla ikkje åra som var gått, og mange av bileta var ramla ut og vorte borte!

Så ein skal vel tenke seg godt om når ein skal dokumentere ein barndom så ettertida skal få glede av han. Men uansett, nokre bilete var da att, og minna, dei sit forhåpentleg fast likevel! Og så kan vi vel vera glade for at våre barn sine barndomsminne ligg oppe i skya, og kan lastas ned kvar tid som helst, utan at kveitemjølslim og andre trivialitetar som øydelegg den!

 

 

Publisert i Uncategorized | Legg igjen en kommentar

Frakkar utan ermer og sekkar med hår

Det er mykje rart ein kan oppleve i livet. Noko går seint, slik som at du skal svelge ein heil sekk med hår før du døyr. Det tek altså eit heilt liv.

Det var iallfall det han sa, far min, kvar gong vi sette eit hår i halsen.

På ein eller annan måte, og eg veit ikkje kvifor, virka det som om vi fekk meire hår i halsen da vi var unge, Ubehageleg var det, men det er nå eit minne, og noko som ikkje skjer meir. Eg spurte  ungane mine om dei kunne minnast kjensla av å svelge eit hår som sette seg på tvers i halsen, og fekk deg til å krekast. Men nei, det var ukjent for dei. Og eg veit at dei kjem ikkje til å svelge ein sekk med hår!

Var det noko med kostholdet som gjorde at vi røyta meir? Eller var det så enkelt som at det var meire vind i Lom, og at vi var meire ute til fots?

Ikkje veit eg, men eg veit at han var til fots og i sterk vind, mannen som gjekk over Liabrua ein mørk og vindfull haustkveld. Det var han far min prata om kvar gong folk klagde på vinden. Og vind var det nok av, sjøl om denne kvelden var nok ein av dei meire sjeldne i så måte.  Far min, dyrlegen, var glad for at han skulle heim. Der vanka det  mat som hadde stått og venta på han i det som alle gode ovnar hadde den gongen. Ei varmeskuffe. Den var laga for karane kom heim lenge etter resten i familien. Der sto middagen og godgjorde seg og tørka opp og samla bakterier Dette var lenge før  om mikrobølgeovnen vart oppfunne og alle hadde ei husmor heime!   Men far min klaga aldri, han åt maten før han stupte i seng, vel klar over at telefonen kunne ringe når som helst til neste oppdrag. Denne gongen visste han at heime venta det ertesuppe og pannekaker, ein rett som tåla varmeskuffa svært bra.

Da han svinga inn på Liabrua, såg han ein mann i andre enden som sleit med å halde seg på føtene i den sterke vinden.

–Han hadde ein stor og svart frakk på seg, som falda seg ut og fekk mannen til å sjå ut som ei dame i kjole, sa far min.

–Og vinden, fortsatte han, den var så sterk  at han var redd for at han skulle blåse av vegen. Far min var glad for å koma inn på brua, den hadde iallfall rekkverk.

–Det rare va, at det eg nådde han att, var frakken borte, berre ermene var att.

Far min fekk den stakkars forblåste og nå lettkledde mannen inn i bilen, og køyrde han heim.

Det fannst ein annan ermelaus mann med i min barndom.  Han hadde tannverk og måtte setja seg i den stolen vi alle frykta. Dette var før vassavkjølt tannlækjarbor, og bedøving for å bore hol i tanna, det hadde ingen høyrt om. Bedøving var reservert for dei som skulle trekke tenner. Og denne mannen, han hadde ein fæl byll med ein ikkje usannsynleg blodforgiftning som utgang. Men slike hevelser gjer at bedøvinga ikkje alltid slår inn.

Tannlækjaren tørka sveitten, for han visste kva som kom.  Tanna måtte ut.

–Eg tenkjer at vi slå opp glaset og får inn litt frisk luft, sa tannlækjaren etter at han hadde venta eit kvarter på at bedøvelsa skulle virke. Han var ein mann med stor empati og like sterk ansvarskjensle. Noko som ikkje alltid var like lett for ein mann med han sin profesjon i dei dagar  Nå har vi teknologiog vitenskap som  lettar  arbeidet for folk i slike næringar, men ikkje da.

Det var ei motstridig tann, ho sat så fast at tannlækjaren måtte finne fram fleire tenger, den eine større enn den andre. Da han tok fatt på den tredje tonga, kom tanna ut. Og frakken med den! Tannlækjaren, i berre ermene utan frakk, heldt tanna opp i været, sveitt og glad og nesten på gråten letta over jobben! Og pasienten sat likbleik og skjelvande medan blodet rant ut og ned på restene av tannlækjarfrakken han hadde i fanget i fanget! Og det er uvisst kven som var mest glad av dei to karane!

 

 

 

Publisert i Uncategorized | Legg igjen en kommentar

Edelgran og gule erter

Så har vi atter ein gong kasta ut juletreet og er ferdige med den fine delen av mørketida. Nå ventar ljosare tider. Og kvart år går den same tanken gjennom hovudet:

Takk for edelgrana som ikkje slepper nålene! Og minnest gamle dagar da vi fann barnåler i krokar og kriker heilt fram til påske!

Dette igjen sette meg på tanken om eit anna barndomsminne. Eg er ikkje riktig sikker på om det er mitt eige minnet eller foreldra mine sitt som eg hugsar, men det eg veit, er at det  vart fortalt når temaet ugangskråker, kom opp.  Og vi var visst nokså ville, syster mi og eg.  Eg kan sjå for meg at vi sat i ein krok der vi kviskra til kvarandre og sendte djevelske skråblikk ut i rommet medan vi spekulerte ut nye påfunn. Eg var visst den mest aktive i så måte. Mor mi fortalte at ein gong ho skulle på butikken, hadde ho fått ein nabokar til å sjå etter oss i ein halvtimes tid. Da ho kom attende, var mannen likbleik og sveitt, og svor på at dette tordes han ikkje meir.

–Den eine tvillingen (det var visst meg), klatra oppetter gardina som ein apekatt, og da eg skulle fanga henne opp, smatt den andre ut!

Ja, ja, det hugsar eg ikkje, men attende til der eg starta.

Å støvsuge barnåler heilt fram til påske! Her var det ikkje barnåler, det var enda verre.

Det var visst ein sundagsmorgon, og far vår hadde for ein gongs skuld, fri. Han fortalte at første tanken da han vakna var:

–Å nei så godt å ha sove ei heil natt igjennom.

Og så, etter å ha sett på klokka:

–Ungane Aase, noko er gale!

Den gongen vakna vi før fuggeln feis, det hadde ikkje hent at vi sov til klokka ni!

Synet som møtte dei da dei for ut av sengene og inn på stova, var som følgande:

Der marsjerte vi tvillingane syngande og i perfekt takt, rundt i ring i rommet til «Napoleon med sin hær» medan vi sådde ut det vi hadde funne i matskåpet. Ein halvtom kveitmjølspose var det einaste vi ikkje hadde nådd å kasta utover golvet. Elles var heile mor vår sitt forråd av erter (gule og grøne), ris sukker, salt og potetmjøl strødd i eit tjukt lag over stova.

Juletreet, som la att barnåler fram til påske, vart reine julekvelden samanlikna med dette.

–Det var det året eg støvsaug ris og erter heilt fram til sommaren, brukte ho Mor å sukka.

Og det var det einaste resultat av såinga vår, den bar ikkje andre frukter for å seia det slik!

Da vil eg ynskje alle ei riktig god og helg!

 

 

 

 

 

 

 

Publisert i Uncategorized | Legg igjen en kommentar

Fjell og sjø

–Frisk luft, sa far min, har ingen tikkji skade tå.

Det var da ho mor sukka og vi visste alle kva som kom.

–Fjell-lufta,sa far min, den gjer underverker for det meste.

Ho Mor heldt enda stand, og vi ungane hadde høyrt alt før.

Uansett, i løpet av ein liten time sat vi alle i bilen på eg opp til fjellet, anten det var Soleggen eller Bøverkinnhalsen. Fine skiløyper var det, og når vi tilslutt kom fram, gledde vi oss alle til å ta på oss skia, berre ikkje ho Mor. Men ho var med på sin måte.  Aller sist gjekk ho, men ho skal ha det, ho snudde ikkje. Ho hekk på, ordlaus og innbitt, medan far vår gjekk fremst og peikte entusiastisk ut alle toppane med skistaven etter som vi forserte dal etter dal i eit stille vinterlandskap. Men noko fjellgeit vart ho aldri, trønderjenta, sjøl om ho fekk sine turer til fjells så det monna. Ho var derimot glad i sjøen, og kvar sommar var vi på tur til Trøndelagen og da fekk ho vera der ho treivst aller best. Og han Far sto natt etter natt i Orklaelva og fiska, men det var som om laksen styrte unna han, i løpet av alle åra fekk han aldri ein einaste laks. Aure og anna fisk beit på, men laksen, den veik unna han Far.

Far min var ein riktig fjellmann.  Han og bror Øyvind kunne sitja timesvis over Jtunheim-kartet og prata om turer som hadde vore, eller som skulle koma.

Vi ungane voks opp i krysninga mellom fjell og sjø. Og det som begreistra oss mest, var nok sjøen og havet. Det å kunne plaske omkring i vatn, var det største vi visste. Vi bada kor som helst, noko som første oss ut i at vi kom opp i situasjoner der vi svømte aleine rundt i kloakkvatn i Molde, som eg tidlegare har skrive om i  Havfruer med bismak! eller vi hoppa uti sjøen på Hitra der vatnet heldt berre 5 grader! For ikkje å prate om alle fjellvatn vi var uti på sommarstid og skremte fisken for far vår!

Men det mest eksotiske og det finaste vi visste, var å bade i basseng! Det var ikkje noko som kunne måle seg med det. Det var på sin måte noko eksotisk over det, noko eg den dag i dag ikkje kan setja fingeren på.

Nå bur eg ein stad der det er både sjø og flust med basseng, men trivst best i sofaen, sjøl om det nok hadde vore lurt og kome seg ut av den meir enn eg gjer! Men som eg har sagt så mange gongar før, det er ei tid for alt, og snart, snart skal eg nok gjera noko med det. Men ikkje i dag, da skal eg ikkje gjera det slag…, berre ein liten tur ut og ete japansk middag med familien på Aker brygge i kveld! Og dykk der heime, ha ei fin helg!

 

 

Publisert i Uncategorized | Legg igjen en kommentar