Gamle heltar og nye tider!

Foreldra våre hadde mange heltar å sjå opp til.

–Dæm e jo frækk, og det e´nå itj trivelig!

Dette var dei fyrste politiske debattane som kom på TV, og Gro og Kåre barka saman så fillane fauk, iallefall slik som mor mi såg det.

Far min kalla det diskusjon og mor mi krangel. Det rare var, at ho sjøl ofte kom opp i situasjoner der ho hardnakka kalla det diskusjon, mens vi andre sa at ho krangla. Far min derimot, greide aldri å framvise same engasjementet som ho, han var mild og fredsæl, og kom alltid ut av det på beste vis. Vi ungane fekk litt av båe, og eg er nå glad for det.

–Nei, Gerhardsen landsfaderen, de va nokka anna, sukka ho mor i fjernsynsdebattane sin barndom.

Det var noko rart her, alle dei gamle heltane var så mykje betre enn dei vi voks opp med. Langhåra popmusikarar frå Liverpool fall ikkje i smak i vår foreldregenerasjon på sekstitalet!

Nei dei heldt meir på  Nansen og Amundsen, alvorlege polfararar med rimfrost i skjegget. For ikkje å prate om heltane frå krigen, Sønsteby og Max Manus. Og Nordahl Grieg som ikkje overlevde krigen. Og så var det dei snille, dei som egna seg til freden og humanitært arbeid, slike som Nansen. For ikkje å prate om idrettsfolk!  Her var det sanneleg mange å ta av!  Hjallis og Håkon Brusveen var to som sto høgt i kurs. Brusveen var forresten ein gjest heime i Presthaugen, Far min og han hadde vore saman i militæret. Der var dei i Tysklandsbrigada under oppstarten av den kalde krigen i 1948. Brusveen var ein munter mann med mange gode historier. Vi likte godt å høyre den om da han far hadde vore i kakebua for å ha seld sigaretter. Han far var ikkje fullt så glad i den historia.

På fjernsynsskjermen var det Erik Bye, ein stødig kar. Det gjekk rykter om han ikkje alltid var like stødig som han såg ut til, men det gjorde han berre meir folkeleg. Han hadde visstnok vore i eit bryllaup i dalen ein stad, og der hadde han skjenkt seg dugeleg, men han var nå ikkje aleine om det vil eg tru. Og så for han i framande land og fekk folk hit til landet, folk som var heilt annlein enn nokon vi hadde sett før. Ein kar var høvding , og kom med fly til Fornebu. Her kom han iført sin høvdingedrakt tilpassa det varme klimaet i Ghana og ikkje ein marsdag i Oslo i 1962. Han fekk ikkje sett foten ned på norsk jord før han for over ende på vårhålka. Son hans vart døypt Erik Bye, og det er visstnok den andre generasjon Erik Bye som veks opp Ngelekazo  i Ghana nå.  Å, det var så spanande å følgje med på, verda hadde verkeleg kome til oss. Eg hugsar enda at fru Grande sa at når vi blir store, kom vi til å dra ut i verda og bli kjent med andre kulturar enn vår eigen. Vi trudde ikkje heilt på ho, vi som ikkje kjente nokon som hadde vore utanfor Nordens grense, ja med unntak av dei som hadde vore i den tidlegare Tysklandsbrigada da. Men det var noko med dette, vi hadde heile verda framfor oss. Visst var vi heldige! Vi skulle inn i ei ny tid, ei ny verd! Det sa ho, ho fru Grande.

Og ja, vi kom oss til Danmark den sommaren vi fylte tretten år. Og når eg tenker attende på det, var det den turen i mitt liv som på det tidspunktet, da eg var der, var så eksotisk og spanande som ingenting har vore sia. Og eg har jo reist ein del i mi tid da, ho fekk rett i det ho fru Grande.  Under finn du forresten linken til den fyrste store utenlandsturen:

https://anneaukrust.com/2013/08/09/himmel-og-helvete/

Nå sit eg her og planlegg ein annan tur, om ein liten månad dreg eg og familien min til Seoul. Vi er inviterte i bryllaup der. Ungane og eg skal først ein liten svipptur innom Tokyo  før vi set nesen mot Korea og skal feire tre dager til ende der. Vi er så heldige! Eg kjem nok til å skrive eit innlegg frå den turen seinare i vår. Og attende til ho fru Grande, det er både ei ny tid og ei ny verd nå, sammenlikna med den som var den gongen, i Lom og Noreg på sekstitalet.  Både på godt og vondt.  Så vi får prøve å manøvrere så godt vi kan, og ta godt vare på kvarandre, og hugse at med eit framretta blikk og åpent sinn, kjem vi lenger enn med hat og skepsis! Da var det verdsproblemet løyst tenker eg, så får dykk alle ha ei riktig god helg!

Reklamer
Publisert i Uncategorized | Legg igjen en kommentar

Min krigerske mor

Eg skreiv om ho Mor i forrige innlegg, ho Mor som var så oppteke av krigen og levde med den heile resten av sitt liv. Eg trur at det er vanskeleg for oss som lever nå, å forstå kva dette gjer med deg. Mor mi si mor, altså mi Mormor, hadde gjennomlevd to verdskrigar, og var om mogleg enda meir oppteke av kva ein krig gjer med folk. På syttitalet, da debatten om fri abort delte landet vårt i to, var ho Mormor klar i si tale:

–Det e bedre å ikkje veksa opp enn å døy i krig!

Så til færre fødde det var, til færre soldater som kunne dra ut i krigen.

Det var vel det mest uvanlege argument for fri abort, men det var hennar sitt argument. Og det sto ho fast ved.

Men attende til krigen.  Ho Mor redda livet til bror sin, og kanskje resten av familien ein gong. Snodig nok fortalde ho oss aldri det, og eg tenker at det har med at ho, på tross av sin ubeskjedne væremåte og til tider rett fram, iallfall i Lom, var ganske bluferdig.

Uansett, onkel Ola, bror hennar, var ein liten oppfinnar og flink med alle slags tekniske dupedittar. Han skrudde frå kvarandre alle slags tekniske innetningar som hadde slutta å virka, ein tusenkunstnar var han. Han kunne gjenopplive tause radioar og lamper som hadde sløkt.

Men så kom krigen, og alle radioar  vart forbode å ha i hus. Så radioane gjekk under jorda saman med reperatøren. Men dei fanst i det skjulte. Og dei vart farlege. Vart du oppdaga med ein radio, var det einsbetydande med at du vart teke til fange, og med ei svært uviss framtid. Ikkje alle slapp frå det med livet.

Så denne radioen, den som nesten heldt på å setje livet til min onkel Ola Skaugen og familien hans, var ein radio som var gøymd under ei bru. Det gjekk bra heilt til vårflommen kom og fossa over radioen, som i sin tur vart frakta opp til onkel Ola, tusenkunstnaren.

Han skrudde den frå kvarandre og la den til tørk utover ein stol, i alt sitt mangfold av store og små delar.  Dei var godt og vel opptørka og klar for å skruvast saman da det banka på døra i første etasje. Hardt og lenge.

–Bitte öffnen!

Vær så snill å opne. Høflege var dei iallfall, tyskerane!

Her var gode råd dyre! Soldatane dundra opp trappa og inn i gangen der Mor og familien hennar budde på to rom. Foreldra sov på rommet som dei brukte til kjøken, Ola og mor på rommet tvers over som var kombinert stove og soverom til ungane. Og det var på dette rommet radioen låg på ein stol til tørk, den som kunne ødelegge livet til dei alle.  Onkel Ola treiv stolen bak døra og ho mor, ho vrengte av seg til ho sto i berre underkleda. Soldatane slo opp døra og fekk sjå ho Mor, tretten år, bleik og livredd og nesten avkledd.

–Entschuldigung Fräulein!

Like høflege! Døra vart smelt att og familien kom frå det med både liv, helse og framtida i behold!

Og eg er sjølsagt glad for det, saman med alle mine syskenborn og etterslekta etter både ho Mor og han onkel Ola. For så tilfeldig kan livet koma og gå, og livet gjentek seg og. Dette er eit par generasjonar sidan, og vi har levd trygt i alle år sidan i vår vesle del av verda. Og vi skal vera  uendeleg takksame for det, ikkje alle i vår verd har det slik som oss. Vi vann i dette lotteriet som er å leve her og ikkje frykte for livet sitt. Ikkje alle har det slik. Så min hjertesak og eit ord for helga; vær takksame og audmjuke for at akkurat vi er heldige, men tenk og at det finst andre som ikkje er . Tenk på dei, og la oss ikkje bli likegyldige, men gjera det vi kan, anten i nærmiljøet med å skapa gode haldningar, eller å ta kontakt med dei som kjem til oss, nettop frå krigen.

Så da; god helg alle saman!

 

Publisert i Uncategorized | Legg igjen en kommentar

Tider som gjentek og forandrer seg…

–Under krigen, sa ho Mor, da måtte vi ta det vi hadde og gjera det beste ut av det.

Det kjentest litt urettferdig, for det kom kvar gong eg hadde lyst til å svinge meg litt på kjøkenet og bruke ingrediensar som du måtte kjøpe, slike som ikkje fanst i matskåpet heime.  For både ho og far min, var i mine augo, håplaust gammeldagse når det kom til matlaging.

–Er det någon meir enn salt og peppar her da tru? brukte far min å si før han stakk gaffelen i mine eksperiment.

Og når sant skal seiast, var det nok eit og anna som gjekk skeis innimellom, så det var vel til tider ein velretta skepsis. I tillegg vart han med jamne mellomrom utsett for Mormor sine ulykker i matvegen. Desse kom av at ho utvikla eit stadig dårlegare syn, og kombinert med at alt skulle skje i ein faderleg fart, gjekk det av og til ei kule varmt. Det mest vanlege var å skifta om på sukker og salt, og det hende og at ho brukte mistok pepar og kanel. Eller som den gongen ho skar over ei sitronsaftflaske, desse gule plastikkflaskene som var forma som ein sitron. Ho sagde og sagde, til den delte seg i to så sitronsafta spruta i alle retninger.  Ho slepte kniven rett ned så han sto i golvet, og skreik av full hals;

–Dykede for ein seig sitron. Å så saftig da!

Kalenderen frå Lom coop hang på veggen til mi glede og inspirasjon, kvar månad hadde ei spennande oppskrift, og til Mor si forargelse. Og når sant skal seiast, så var det ho som fekk ryddinga etter meg. Ho venta ikkje til eg var klar, og det var venteleg heller ikkje etter hennar standard!

Men som sagt, under krigen, da var det andre boller.   Ho Mor kom stadig attende til dei åra,  og som far min sa med eit lunt smil;

–Du æ så krigersk du Aase.

Og ho fortalt om erstatningskaffe og at dei steikte maten i tran. Ho kunne beretta om mangel på sukker og smør,  og kunne mane fram eit kosthold som fekk oss ungar til å grøsse.  Det var ikkje ofte ho prata om mat, ho Mor. Ho var ein av dei minst matglade eg nokon gong har kjent. Men krigsmaten, den kom ho stadig attende til. Stakkars ho Mor, alle i familien hennar var umåteleg glad i mat. Ho kjempa ein tapt kamp. Eg kan enda høyre ho;

–Kåffår går det itj an´ å ta ei enkel brødskiv?

I dag kan eg forstå, at ho stundom vart lei. Ho hadde fleire bordsetjingar. Først var det oss ungane. Så, iallfall om vinteren, hadde vi ofte ein veterinærassistent som budde heime, og skulle ha mat. Tilslutt kom han Far etter ein lang dag ute i praksis. Da hadde middagen stått i varmeskapet nederst i ovnen og tørka godt og grundig inn.  Og ho mor rydda av og på bordet for kvar ein som kom.  Nå er dette minner, og det er vel ingen som brukar varmeskap meire heller. Men det var ei tid som ikkje kjem att, og for ungane mine var det gamle dager. Og dei har alltid elska å høyre om barndommen min, slik som vi sat i sofakroken og høyrde om krigsmat og heimlaga fotballar og alle slags raritetar som var gått ut av vår tid. Og slik gjentek det seg, generasjon for generasjon, og det er noko fint i det!

Ha ei riktig triveleg helg alle saman!

For den som har lyst til å lesa meir om kokkekunstane i Presthaugen, legg eg ved ein link til eit tidlegare blogginnlegg, eit av dei aller fyrste.

Små kokker i Mors kjøkken!

 

 

Publisert i Uncategorized | 2 kommentarer

Marias sorg

Mannen min og jeg har funnet en ny restaurant på Tinos der vi har hatt leilighet i over 10 år, og feriert mer eller mindre i 25 år. Her kjenner vi mange folk, og det er mange som også kjenner oss. I de årlige håndskrevne arkene med fellesutgifter for alle leilighetene i borettslaget, står vi ved navns nevnelse som O Norvigos, altså nordmannen.  Vi får arket på døra av borettslederen, som er nabo og fetter av en av våre beste venner her på øya. I bytte får han en konvolutt med euro med vår del av utgiftene.  Vi er kjent som de som alltid betaler i tide.

Men tilbake til den nye restauranten. Den var ikke ny for oss, vi har vært her hundrevis av ganger før, men da med andre eiere. Den første eieren var broren til mannen til Mia fra Flekkefjord, som vi kjenner. Etter han kom, Mattheos, som vi ble godt kjent med, og som benyttet enhver anledning til å skåle med oss i raki, den lokale hjemmebrenten, bare vi gikk forbi. Kona var streng, og han hadde sikkert ikke vondt av det, men når vi kom, gode kunder som i var, sa hun ikke noe.  Han tok alltid en ekstra en som han ba Leif Arne bestille til seg selv, og så drakk han den den når kona snudde ryggen til.

Så var det ei kort periode med Flora og Nikos, hyggelige de også, og god mat har det alltid vært på den lille tavernaen. Men den ligger litt uveisomt til, du må inn i ei bakgate, og folkestrømmen går motsatt vei, ned til havna. Så Flora og Nikos ga seg etter et par år.

Nå er det Maria som råder grunnen. Hun er ei stor og ferm dame, og når hun presenterer maten sin, er det med ekte kjærlighet og entusiasme. Hun skryter uhemma av seg sjøl og det hun lager, og er så befriende gresk og usjenert! Det er noe av det jeg elsker med å være her. Rausheten og gjestfriheten og fraværet av noe vi kanskje kan kalle korrekthet? ikke vet jeg, men det jeg vet er at da vi gikk til Maria til lunsj i går, så skjedde følgende;

–Velkomne skal dere være,

hun møtte oss i en skinnende rød overdel og med et strålende smil.

–I dag har jeg såå mye godt, bare hør.

Hun dumpa ned med et brak ved siden av oss på bordet og ramsa opp alle rettene, samtidig som hun diskuterte med seg selv om hvilken som var den beste. Hun ble ikke helt enig med seg selv heller, men etterhvert kom vi nå i fellesskap fram til en meny. Og det var da det kom, det hun brente inne med;

–Hva dere enn gjør, så hold ved hverandre og bli gamle sammen om Gud vil!

Slik sa hun det rett fram, før vi fikk hennes historie. En historie som handlet om henne og mannen, mannen som hun av og til var så sint på at hun ønsket han ut av huset og langt vekk, og andre ganger elsket av hele sitt hjerte. En mann som for fire år siden ble lagt inn til en rutineoperasjon som gikk så forferdelig galt.

–To dager før han døde, sa han til meg at om Gud ville beholde han på jorda ei stund til, så ville han gifte seg med meg på nytt med det samme han kom ut av sykehuset.

Men Gud ville det ikke slik, og mannen hennes døde.

På dette tidspunktet var både hun og jeg gått i oppløsning, tårene rant og tiden sto litt stille. Da klappet Maria i hendene, og sa:

–Gled dere på min nye oppfinnelse, grilla grønnsaker lagt lagvis i hjemmelaga kjeks fra Arnados, en landsby på Tinos.

Maten kom og svarte til forventningene. Og Maria pusla rundt oss hele tiden. Før vi gikk, takka jeg henne for at hun hadde delt historien sin med oss. Det var veldig trist at mannen var død, men vi var enige om at så lenge andre kunne få en påminnelse om hvor skjørt livet er, og at man ikke skal ta hverandre for selvsagt, så ga det en bitteliten mening i at hun hadde mistet han så alt for tidlig.

Så det var det jeg også vil dele med dere i dag; ta godt vare på hverandre! Ha en fortsatt fin sommer, det kommer muligens litt mer her Kykladene! Skal være her et par uker til, og mye kan skje!

 

 

 

 

 

 

 

Publisert i Historier | Legg igjen en kommentar

Brett ut…

og bøy helt tilbake!

Mormor snøfta orda ut og rista på hovudet  med eit engasjement og ein moralsk indignasjon som fekk flassa til å drysse ned på den mørke jakka, og gebisset til å skrangle i munnen så ho måtte fram med tungespissen for å smekke det på plass att.

Det var ikkje kva som helst vi prata om. Vi ungane skjønte vel eigentleg ikkje kva ho var så opprørt over. Far vår skjønte, men prøvde å gjera slik at vi ikkje skulle forstå, og mor vår? Ho brydde seg vel eigentleg ikkje heilt. Og  Mormor som starta det heile? Ho skjønte ikkje at ingen eigentleg ikkje skjønte. Forvirra? Eg har ikkje problem med det. Som eg har sagt før, alt til si tid, men i dette ligg det og at ulike generasjonar tolka tida slik dei vil. Eller ikkje eigentleg. Mormor misforsto, Far vår skjønte det, men om han forklarte kva ho misforsto, fekk han eit forklaringsproblem. Mor mi såg alt og klok som ho var, melde ho seg ut. Vi var for unge og såg ingenting, men nå, femti år seinare, ser eg det, klart og tydeleg og med eit lite hjartesukk;

Ikkje gjer ting verre enn dei er!

Men kva var det ho Mormor var så opprørt over?

Det var dei nye og fyrste mjølkekartongane!

Ha ei fin helg!

Publisert i Uncategorized | Legg igjen en kommentar

Podepesj

Ho Mor hadde ei jakke som ho var svært redd for. Denne jakka hadde eit rart og framand ord, podepesj. Den tåla ikkje regn, og på eit eller anna mystisk vis, hugsar eg at nesten kvar gong ho brukte denne, starta det å regne. Da var det å springe heim frå butikken i ein faderleg fart, så ikkje podepesjen hennar mor skulle bli øydelagt! Og det enda i Lom der det, med unntak av Lesja og Skjåk, regner minst i heile landet!

Jakka var fin den, brun og av eit stoff som såg ut som semska-skinn. Og den skulle vera usedvanleg fin og sjeldan! Eg tenkte alltid på at podepesjdyret måtte vera eit sjelden dyr, men sidan eg fekk greie på at persianerpelsen som ho Mor fekk i julegave av han far, var laga av  nyfødde små lam, var eg i grunnen ikkje interessert i å veta meir om podepesjen. Det fekk greie seg med ei dyretragedie på kleshengaren i gangen. Det er fyrst i vaksen alder at eg oppdaga kva det var, saksa frå Store Norske leksikon;

Peau de pêche, imitert fløyelsvevnad av bomull. Stoffet har en kort, jevn lo som gir plagget et utseende som minner om skinn.

Ferskenskinn var det! Av bomull. Så mykje for dei bekymringane!

Elles var det nok å bekymre seg for. På sekstitalet levde vi med den kalde krigen. Det var Cuba-krisa der dei vaksne sat rundt radioen, og nokre dagar der alle gjekk og venta på den neste verdenskrigen. Det løyste seg, men så vart Kennedy skoten. Det var minst like ille, eg hugsar godt bilete av ho Mor som gret så ei tåre fall ned i  oppvaskkummen og knuste i tusen bitar mot ei ause som låg og flaut med botn opp, og at det var fleire som kjøpte seg fjernsyn for å sjå på gravølet til den amerikanske presidenten.

Seinare var det, iallfall for min del, UFOer som var den store skrekken. Saman med domedag som og lura rundt hjørnet, kunne det bli mykje for ei sart sjel!

Men det var mange gleder og! Tenk å hugse den fyrste pizzabiten og og spagettiretten! Likeeins den fyrste mobiltelefonen som var stor som ei lita kommode, og 25 kg tung.

Mine ungar hugsar ikkje sin fyrste flytur, til det var dei for små. Eg hugsar godt min fyrste flytur, 19 år gamal med omgangssjuke på veg til det landet som dengongen heitte Jugoslavia og som nå er gått ut av historia!

Det er noko med å vekse opp i ei omskifteleg tid der du opplever mykje for fyrste gong. Det er kanskje det som heiter minne for livet? Ikkje veit eg, eg veit berre at nå er det fredag, og da vil eg få ynskje deg som les dette;

ei riktig god helg!

 

 

Publisert i Uncategorized | Legg igjen en kommentar

Syngjande jeksler og framandspråklege musikkinstrument!

–dæ æ mykkjy rart mæ denna elektronikken, sa ho bestemor.

Og dei vaksne nikka samtykkande. Dette var i fjernsynet sin barndom, og det var ikkje måte på kva som kom inn gjennom den vesle ruta. Det var forresten ikkje alltid at det var like lett å sjå på sendinga som starta på seine ettermiddagen kvar dag, og ga seg rundt ein time før midnatt. Det var som om fjernsynet levde eit eige liv og det var ikkje alltid at ein var like heldig. Frå ein slo på apparatet og til den svart-kvite verda inne i kassa vakna opp, gjekk det ei tid. Fyrst kom det ein liten kvit flekk midt på skjermen, og så, om ein var heldig, vakna det til live ei sending. Men like ofte starta det med at bildet rulla som vi sa. Da var det umogleg å sjå kva som gjekk føre seg der programleiaren  vart mangedobla og surra rundt i ein evig runddans så du vart heilt svimmel. Av og til hjalp det og slå hardt i toppen på fjernsynet. Andre gonger berre snødde det, heile skjermen var dekt av ei kvit flimring. For dei som hadde bordantenne, hjelp det ofte at ein av familien sto og balanserte med denne heilt til alle skreik:

–STOPP!

Da måtte den uheldige bli ståande i same posisjon til biletet hadde roa seg. Denne oppgåva gjekk på rundgang i husstandane rundt omkring.

Radiobølger, dei var skumle! Dei kunne slå seg ned både her og der, og ingen vaksne kunne forklare kva det var som hendte. Far min kjente ein mann som gjekk rundt med ein levande radio inne i munnen! Rett som det var, slo dei inn i ei svær amalganfyllning, og ut fra jeksla kom det forvrengte, men lett gjenkjennande lydar.

–Dæ æ gudsens sanning, sa far min kvar gong han fortalde om den gongen han hadde kjent att «drømmen om Elin og livet på Finnskogarna» med  Carl Jularbo som tona ut frå mannen si tolvårs-jeksel.

Og oppe i Lismarka satt tanta mi med familie og kosa seg med søndagsmiddagen da hammondorgelet brått vart vekt til live heilt av seg sjøl, og byrja å prate russisk. Radiobølger det og.

Litt seinare, det måtte vera på slutten av syttitalet, vart vi plaga med Kiev-sendaren. Eg har ikkje heilt oversikt over kva det var, men den skulle anten blokkere sendigar frå Vesten, eller sende propaganda. Eller kanskje begge deler. Det eg imidlertid heilt sikkert veit, er at eg på slutten av syttitalet var med på ein konsert og at det vart teke eit opptak av denne. Eg var svært nøgd med innsatsen min, og det var alle dei andre og. Eg hadde det fyrste nummeret, og hadde valgt meg ein song frå Skapelsen av Haydn. Vi  samla vi oss spent rundt opptakaren for å høyre på våre prestasjonar, men kva var dette?  Jau da, eg kjente da att Haydn der, langt bak i lydbiletet, men det var ikkje den tonen som var den sterkaste for å seia det slik. Den var det ein russer som sto for. Hard og forsoningslaus høyrdest han ut, der han valsa over mi tolkning av naturen og blomane i arien «Nun beut die Flur».

I dag er det vel ingen som går rundt med spelande tenner eller nokon gong blir forstyrra av radiobølger på ville vegar! Eller nedsnødde TV-skjermar.  Men sett nå, i ettertid, er det liksom noko eksotisk over dette. Ein bit historie fra den gongen da så mykje var nytt og spanande, og på eit vis, litt utanfor vår kontroll. Og da seier eg, som eg har sagt så mange gonger før;  alt til si tid! Og godt er vel kanskje det.

God helg!

 

 

 

Publisert i Historier | Legg igjen en kommentar